De student
Met enkele modules informatica wilde drs. Maarten Luykx (56) eind jaren tachtig zijn positie op de arbeidsmarkt verbeteren. Het werden er wat meer, veel meer zelfs. Intussen is hij afgestudeerd en gaat hij gewoon door.
Maarten Luykx moet er een beetje om lachen, want het verbaast ook hem dat iemand die vroeger helemaal niets met computers had, een bloedfanatieke informaticastudent is geworden. 'Maar die mainframes waarmee ik vroeger als student aan de UvA te maken had, waren ook van die ellendige dingen. Data moest je met ponskaarten invoeren en bij het kleinste foutje liep het mis.' Met vier tentamens per jaar haalde hij in 2008 zijn doctoraal en het einde van zijn tocht door de wetenschap lijkt nog lang niet in zicht. 'Door mijn studie ben ik anders tegen de rol van natuurwetenschappen gaan aankijken. Daar is een belangrijke plaats voor de filosofie in. Dus ga ik in die richting kijken.'
Niet zijn eerste studie
Informatica is niet de eerste studie die Maarten Luykx afrondde. Na de hbs-b studeerde hij in de jaren zeventig en tachtig psychologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). 'In die tijd mocht je er nog lang over doen: ik deed er negen jaar over.' Experimentele psychologie was zijn specialisatie en hij studeerde af op geheugenonderzoek. Twee jaar had hij als begeleider van studenten een baan en het liefst was hij als assistent-in-opleiding op zijn scriptieonderwerp verder gegaan. Maar de jaren tachtig waren een tijd van bezuinigingen aan de universiteit en dat betekende het einde van zijn aspiraties.
Na twee jaar in de WW kwam hij via een arbeidspool bij de universiteitsbibliotheek van de UvA. 'Het was de tijd waarin de kaartenbakken in de computer gezet werden en daar hadden ze mensen voor nodig.' Hij is nog steeds bij de UvA in dienst, maar nu vast. Ook zijn taak is veranderd. Hij werkt nu bij de afdeling Catalogisering en inventariseert nieuwe boeken, tijdschriften en tegenwoordig ook elektronische bestanden op auteur, titel, trefwoorden en uitgever. Met zijn ervaring en natuurlijk met zijn studie informatica probeerde hij elders een baan te vinden waar zijn kennis van de informatica tot zijn recht zou komen, maar door zijn leeftijd maakte hij weinig kans. 'Voor de meeste bibliotheken ben ik bovendien te zwaar gekwalificeerd.'
Smaak te pakken
Met de studie Informatica wilde Luykx zijn positie op de arbeidsmarkt verbeteren. Een kennis attendeerde hem op de Open Universiteit. Hij had al eens bij een particulier instituut een ict-examen afgelegd, maar dat was erg prijzig. 'Bij de OU krijg ik voor een veel lager tarief een tentamen en nog goede begeleiding ook. Ik was in 1989 werkloos, dus de keuze was snel gemaakt.' Hij was eerst niet van plan om een hele studie te volgen, maar na drie modules kreeg hij de smaak te pakken. 'Ik keek steeds vaker in de studiegids welke mogelijkheden er waren en die kwamen er steeds meer.' Eerst pakte hij de modules die hem nuttig en leuk leken, maar toen hij na tien jaar er zo veel had gehaald, besloot hij meer structuur in zijn studie aan te brengen en af te studeren.
Niet alleen voor het papiertje
Informatica maakte in die jaren een enorme ontwikkeling door. Zo leerde hij nog de programmeertaal Pascal, maar nu is het Java dat de klok slaat. Veel studenten zouden moedeloos van al die veranderingen worden, maar Luykx niet. Hij is echt in wetenschap geïnteresseerd en studeert niet alleen voor het papiertje. Buiten het officiële programma om kocht hij dan ook de nodige modules. Zo stortte Luykx zich met veel plezier op de module Kennissystemen cognitiewetenschappen. Met cognitie had hij al in de psychologie kennisgemaakt. Naast zijn poging om zijn arbeidsmarktpositie te verbeteren is cognitie een reden geweest om met informatica te beginnen. 'Cognitie is de rode draad in mijn hele wetenschappelijke carrière. De psychologische component ervan heb ik in de tussentijd bij de UvA gedaan, want ook in mijn oude vak is men niet stil blijven staan.'
Frustratie
Het ligt voor de hand dat een universiteitsbibliotheek gretig gebruik zou maken van de expertise van een werknemer, zeker als die op het vlak van de elektronische dataverwerking ligt. De bibliotheek waar Maarten Luykx werkt, deed dat niet. Wel is hij voor collega's het aanspreekpunt als er een ict-probleem is, maar zijn afstudeerscriptie is zo goed als genegeerd, terwijl die toch over het automatisch ontsluiten van documenten gaat. 'Dat heeft me behoorlijk gefrustreerd.' In zijn scriptie onderzoekt hij hoe hij technieken uit het machinale leren kan toepassen op het inhoudelijk ontsluiten van publicaties. Het machinale leren is een paradigma waarin een computerprogramma als het ware geleerd wordt relaties tussen bepaalde elementen te leggen, en wel zodanig dat het programma in andere situaties zelf die relaties legt. Een bibliotheek kan daar veel baat bij hebben.
Onvoorstelbaar
Maarten Luykx zou Maarten Luykx niet zijn, als hij zijn onderzoek niet grondig wetenschappelijk had aangepakt. Van zijn begeleider Schil de Vos kreeg hij daar alle gelegenheid voor. 'Hij spoorde me aan om eerst eens goed in de literatuur te kijken welke methoden er zijn. Dat kostte niet alleen mij nogal wat tijd maar ook De Vos, want ik leverde een forse literatuurstudie in.' Op basis van deze studie schreef hij zijn eindscriptie waarin hij concludeerde dat een bibliotheek uitstekend van zijn bevindingen gebruik kan maken. Maar zijn werkgever was niet geïnteresseerd, omdat er in Nederland steeds minder belangstelling is om de Thesaurus, de woordenlijst waarmee men gewend is publicaties te ontsluiten, bij te houden. 'Onvoorstelbaar', vindt hij. 'In de VS denken ze daar heel anders over en onderzoek wijst uit dat studenten bijzonder slecht naar informatie zoeken. Meer dan één zoekterm voeren ze zelden in.'
Bijzondere docent
Op dit ene minpunt na is hij bijzonder tevreden over zijn studie. Vooral op de verdiepingsbijeenkomsten van Schil de Vos kijkt hij met plezier terug. Vijf jaar reisde hij voor zijn afstudeersessies eenmaal in de zes weken naar Utrecht. 'Wat hij deed, waardeer ik bijzonder, want ik stak veel van hem op, maar ook van andere studenten. Inspirerend om te zien wat die allemaal met hun studie doen.' Op de dag van het interview neemt zijn docent afscheid van de Open Universiteit. 'Noem hem maar in het artikel. Zo iemand weet de kloof tussen afstandonderwijs en student op een heel bijzondere manier te overbruggen.'
Overig nieuws in deze sectie