Leeractiviteiten op het werk dragen in grote mate bij aan de beroepsexpertise van leraren. Ook maakt het (informele) leren op de werkplek leraren flexibeler en helpt het om de werkdruk beter op te vangen. Dat zijn enkele uitkomsten van het onderzoek waarop Arnoud Evers van LOOK, Wetenschappelijk Centrum Leraren Onderzoek, op 1 juni 2012 aan de Open Universiteit promoveert.

Taakeisen en hulpbronnen

Evers heeft zich in zijn promotieonderzoek beziggehouden met de invloed van taakeisen en hulpbronnen op de professionele ontwikkeling van leraren. Het fenomeen taakeisen is zeer actueel: werkdruk en emotionele belasting zijn daar de belangrijkste componenten van. Maar leraren kunnen worden geholpen met werkgerelateerde hulpbronnen, waardoor taakeisen minder als zware last en meer als uitdaging kunnen worden ervaren. Zulke hulpbronnen zijn een gezond schoolklimaat, sociale steun van collega's en leidinggevenden en de leerwaarde van het beroep. 'Meer hulpbronnen betekent minder ervaren werkdruk', zegt Evers.
Hoe noodzakelijk hulpbronnen ook zijn, de sleutel ligt volgens Evers in (informeel) leren op het werk. Daardoor krijgen hulpbronnen het effect dat nodig is. Hij benadrukt daarbij dat we leren op het werk moeten zien als het hart van de productiviteit en niet als iets dat je ernaast doet.

Wetenschappelijk instrument

Arnoud Evers ontwikkelde een wetenschappelijk instrument om de professionele ontwikkeling van leraren op het werk te onderzoeken, omdat zo'n valide instrument nog nauwelijks voorhanden is. Het heeft de naam TPD@Work gekregen, waarbij de afkorting TPD staat voor Teachers Professional Development. Zes factoren of categorieën van leeractiviteiten op het werk kunnen hiermee worden onderzocht: bijblijven door te lezen, bijblijven door werkgerelateerde training, experimenteren, reflecteren, samen met collega's de lessen verbeteren en samen met collegas de schoolontwikkeling verbeteren.
Omdat het onderzoeksinstrument de vorm heeft van een zelfrapportage, snijdt het als een mes aan twee kanten: het levert wetenschappelijke kennis op en het is te gebruiken door scholen en leraren om een beter zicht te krijgen op de eigen ontwikkeling. Daarmee is het een goed voorbeeld van de co-creatie die LOOK voorstaat met praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek.

Voor leraren, scholen en onderzoekers

Evers: Met dit instrument kunnen leraren zelf zien hoe en waar verbetering in hun ontwikkeling mogelijk is, wat het belang is van leren op het werk. Het maakt ze bewust van de hulpbronnen, om uitdagingen te vinden en aan elkaar te geven. Het laat zien dat leeractiviteiten een buffer kunnen zijn voor werkdruk. Scholen kunnen er uit halen dat het ondersteunen van informele leeractiviteiten, het inzetten van hulpbronnen, het zorgen voor goede condities van levensbelang is. Wat het onderzoek ons heeft opgeleverd, is de wetenschap dat leeractiviteiten het effect van hulpbronnen zeer krachtig positief beïnvloeden. Verbetering van flexibiliteit en de beroepsexpertise van leraren is voor bijna de helft op het conto van leeractiviteiten op het werk te schrijven. Dat is nogal wat.