NW-symposium 2011: Risico's, rampen en maatschappelijke reacties

Onder de titel Risicos, rampen en maatschappelijke reacties organiseert de Faculteit Natuurwetenschappen op zaterdag 5 november vanaf 9.30 uur haar jaarlijkse symposium. Directe aanleiding is de brand bij het concern Chemie-Pack op het industrieterrein van Moerdijk; een klein dorpje in het westen van de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Tijdens het symposium staat de vraag centraal hoe de samenleving meer grip kan krijgen op dergelijke rampen; in de preventieve sfeer, tijdens de ramp zelf, en via nazorg. Zijn dergelijke rampen te voorkomen of moeten we ermee leren leven? Hoe kunnen we de schadelijke gevolgen van rampen zoveel mogelijk beperken? En wat is de rol van de media?

Het bedrijf Chemie-Pack verpakt chemische producten voor onder meer de rubberindustrie, landbouw en verfindustrie. Op 5 januari 2011 omstreeks 14.30 uur ontstaat brand bij het bedrijf; een brand die zich in snel tempo ontwikkelt tot een zeer grote brand. De rookpluim trekt naar het noord/noordoosten over de regio Zuid-Holland Zuid (Dordrecht en Rotterdam-Zuid). De brand leidt tot gezondheidsklachten bij medewerkers van bedrijven die in de rook liggen, bij een aantal hulpverleners en bij bewoners van de regio Zuid-Holland Zuid. De exacte toedracht van de brand is nog niet bekend en de precieze gevolgen voor de volkgezondheid en het milieu worden nog onderzocht. De brand leidde onder andere tot het vervroegd vertrek van PvdA-burgemeester Wim Denie van de gemeente Moerdijk. 
Het symposium belooft ook nu weer een boeiende dag te worden. Niet alleen luistert u naar de boeiende verhalen van deskundigen, maar u zult ook - aan de hand van een rollenspel - zelf ervaren hoe verschillende belangengroeperingen met risico's en rampen omgaan.

09.30 - 10.00	Ontvangst met koffie, thee. Registratie
10.00 - 10.30	Opening en introductie op het thema door dagvoorzitter Prof. Dr. A.M.J. (Ad) Ragas, Faculteit Natuurwetenschappen, Open Universiteit, Heerlen
10.30 - 11.00	De inzet van de milieuongevallendienst bij de brand in Moerdijk door Ir. J.J.G. (Jan) Kliest, Milieuongevallendienst, RIVM, Bilthoven
11.00 - 11.30	Koffie, thee
11.30 - 12.00	Veiligheidsadviezen en -communicatie rond Moerdijk door Drs. H. (Henk) Jans, Bureau Jans Consultacy Gezondheid en Milieu, Nijmegen
12.00 - 12.30	(Hoe) kunnen we rampen als bij Chemie-Pack voorkomen? door Prof. Dr. I. (Ira) Helsloot, Stichting Crisislab, Vrije Universiteit, Amsterdam
12.30 - 13.00	Paneldiscussie: hoe kan het beter?
13.00 - 14.00	Lunch
14.00 - 15.30	Middagactiviteit: Rollenspel
15.30 - 16.00	Huldiging van de afgestudeerden
16.00 - 17.00	Borrel

Het programma: ochtend

Tijdens het ochtendgedeelte schetsen verschillende sprekers een beeld van de gang van zaken rond een ramp. De recente brand bij het bedrijf Chemie-Pack op het industrieterrein Moerdijk zal daarbij het belangrijkste referentiepunt zijn.

We beginnen met een korte beeldimpressie van een aantal recente rampen, samengesteld door dhr. Rob Lengkeek, alumnus van de opleiding Milieu-natuurwetenschappen en als schade-expert betrokken bij diverse Nederlandse rampen.

Daarna geeft OU-hoogleraar en dagvoorzitter Ad Ragas een korte introductie op het dagthema: Risico's, rampen en maatschappelijke reacties. Hij zal onder andere ingaan op de vergunningverlening, de handhaving en het verloop van de brandbestrijding bij Chemie-Pack.

Dhr. Jan van Kliest van de Milieu Ongevallen Dienst (MOD) van het RIVM vertelt vervolgens over de inzet van het RIVM bij de brand bij Chemie-Pack. De MOD wordt in Nederland ingeschakeld bij milieuongevallen, zoals grote branden, transportongevallen en lekkages waarbij schadelijke stoffen of grootschalige stankgolven vrijkomen. Deze dienst beschikt over een team van terzake opgeleide en geoefende mensen en over geavanceerde meetapparatuur en beschermingsmiddelen, waarmee ter plaatse van het incident metingen kunnen worden gedaan.

De derde spreker is dhr. Henk Jans, die als arts en gezondheidskundig adviseur gevaarlijke stoffen bij de brand betrokken was. Hij adviseerde de politiek verantwoordelijken over maatregelen ter bescherming van de volksgezondheid en de betrokken veiligheidswerkers. Tevens was hij betrokken bij informatiebijeenkomsten voor omwonenden en veiligheidswerkers.

De laatste spreker is dhr. Ira Helsloot, hoogleraar Besturen van Veiligheid aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij zal de ervaringen van de brand bij Chemie-Pack in een breder kader van risicobeheersing en management plaatsen. Centraal daarbij staat de vraag: ‘Hoe kunnen we rampen als bij Chemie-Pack voorkomen?'  

De sprekers van het ochtendprogramma

Abstract Ira Helsloot Hoe kunnen we rampen als bij Chemie-Pack voorkomen? Branden als die bij Chemie-Pack zijn niet bepaald zeldzaam. We zouden daarom toch lessen moeten kunnen trekken uit het verleden om branden als die in Moerdijk te voorkomen. Waarom lukt dat dan niet en kan dat dan niet beter? In deze presentatie zal worden gekeken naar de wetmatigheden als het om regeltoepassingen en inspecties daarvan gaat ter voorkoming van rampen en van de voorbereiding op rampen. Hoe kunnen we dat nu optimaliseren?

Abstract Henk Jans Bij de brand bij het bedrijf Chemie-Pack waren gelukkig geen dodelijke slachtoffers of gewonden te betreuren; ook behoefde er geen bewoners geëvacueerd te worden. De burgemeester van de gemeente Moerdijk wist 's avonds al te melden dat er geen "gevaar was voor de volksgezondheid", terwijl Minister Opstelten de dag na de brand sprak van een ‘ramp'.  Verdere mededelingen die er werden gedaan over de brand werden door de bevolking als tamelijk ongeloofwaardig gepercipieerd. Deskundigen in de media dachten op basis van eigen risicobeoordelingen dat er wel maatregelen genomen moesten worden om de bevolking te beschermen. Hiermee ontstond in de beeldvorming al snel een behoorlijke kloof tussen de gecommuniceerde en de waargenomen risico's voor de volksgezondheid. Welke rol speelden de media in die beeldvorming rond Moerdijk als levensgevaarlijk ‘chemisch inferno'? In zijn presentatie zal Henk Jans uiteenzetten hoe hij in deze setting zijn adviserende rol als arts en gezondheidskundig adviseur gevaarlijke stoffen heeft ervaren en hoe hij vanuit zijn positie inhoud probeerde te geven aan de risicocommunicatie.

Abstract Jan Kliest Het RIVM is intensief bij de brand in Moerdijk betrokken geweest. Zo is een groot aantal metingen uitgevoerd, zijn risicobeoordelingen gedaan en is een reeks van adviezen gegeven, zowel met betrekking tot maatregelen voor blootstellingsbeperking van omwonenden als over nut en noodzaak van gezondheidsonderzoek. De brand bij Moerdijk was bijzonder vanwege de omvang en het grote aantal betrokken chemicaliën. De hitte van de brand en de hoge pluimstijging hebben er toe bijgedragen dat de gevolgen in het gebied benedenwinds beperkt zijn gebleven. Op het terrein zelf en in de omliggende watergangen was er wel sprake van een ernstige verontreiniging, mede als gevolg van verontreinigd bluswater. Bijzonder bij deze brand was ook de grote mediabelangstelling, de toenemende rol van de nieuwe media en implicaties die dit had voor de afwikkeling van het proces en de druk op de informatievoorziening. In de presentatie op 5 november zal worden ingegaan op het onderzoek, de resultaten en de adviezen, maar zal ook de rol van de media tegen het licht worden gehouden.

Het programma: middag

Het middagprogramma bestaat uit een rollenspel waarbij we een hoorzitting naspelen die wordt georganiseerd door de gemeenteraad van de gemeente Moerdijk. Inzet is de aanvraag van een nieuwe omgevingsvergunning door het bedrijf StofPak dat zich wil vestigen op het industrieterrein van Moerdijk. Het bedrijf wil vergelijkbare activiteiten ontplooien als Chemie-Pack, namelijk het mengen en verpakken van chemicaliën. Het nieuwe bedrijf wil dit op groot schaalniveau gaan doen: de geplande productiecapaciteit is twee maal groter dan die van Chemie-Pack.

Verschillende belangengroeperingen (College van B&W, regionale milieudienst, provincie, het bedrijf StofPak, bewonersorganisaties en bedrijven) mogen tijdens de hoorzitting uitleggen waarom zij dit wel of geen goed idee vinden. Het rollenspel wordt afgesloten met een stemming waarin de gemeenteraad wel of niet akkoord gaat met het voornemen van het College van B&W om het bedrijf StofPak onder voorwaarden een omgevingsvergunning te verlenen.

NB Om dit deel van het programma binnen de beschikbare tijd goed te kunnen afronden, is het van essentieel belang dat iedere deelnemer zich thuis voorbereidt en de documenten waarin de verschillende rollen worden beschreven, tevoren bestudeert. Daarbij dient te worden begonnen met 'Algemeen: Opdrachtbeschrijving Rollenspel':

• Algemeen: Opdrachtbeschrijving Rollenspel
• Bijlage A1 Omgeving Stofpak
• Bijlage A2 Plattegrond Stofpak
• Bijlage B Concept Vergunningvoorwaarden Stofpak
• Rolbeschrijving B&W
• Rolbeschrijving BIM
• Rolbeschrijving Gemeenteraad
• Rolbeschrijving Hart van Moerdijk
• Rolbeschrijving Provincie Brabant
• Rolbeschrijving RMD
• Rolbeschrijving SBBM
• Rolbeschrijving StoPak
• Rolbeschrijving Voorzitter en Secretaris

Na afloop van het rollenspel bepaalt een onafhankelijke jury welke groep het best invulling heeft gegeven aan de toebedeelde rol.

 

Na het rollenspel sluiten we de dag feestelijk af met de huldiging van de afgestudeerden van de faculteit Natuurwetenschappen, gevolgd door de bekendmaking en uitreiking van de jaarlijkse scriptieprijs en de bekendmaking en huldiging van de 'docent van het jaar'. Aansluitend is er een borrel.

Aanmelden en kosten

De kosten voor het symposium zijn inclusief lunch en consumpties en bedragen:

• € 20,- voor studenten en alumni
• € 10,- voor studenten met Kortingsregeling Cursusgeld OU
• € 30,- voor extern belangstellenden

U dient de betaling te voldoen op gironummer 4116553 t.n.v. Open Universiteit, Heerlen, o.v.v. 64210001, NW-symposium 2011 en naam deelnemer.
De Vlaamse studenten dienen daarbij de IBAN en BIC te vermelden voor kosteloos overboeken.
IBAN: NL41PSTB0004116553
BIC: PSTBNL21

U kunt zich inschrijven via het aanmeldformulier.

Locatie

Studiecentrum Eindhoven
Gebouw Kennispoort
John F. Kennedylaan 2
5612 AB Eindhoven

Parkeeradres
Simon Stevinplein, Eindhoven
Let op: Indien u een navigatiesysteem gebruikt: neem dan als adres Simon Stevinplein (en niet de Kennedylaan) en voer een willekeurig huisnummer in.

Een routebeschrijving vindt u hier.

NouW

Aansluitend aan het middagprogramma verzorgt de faculteitsvereniging NouW een diner, waarvoor u zich voor 2 november dient aan te melden.