Waterconflicten in het verleden en hun oplossingen

door prof. dr. Lucas Reijnders

Berichten over conflicten vanwege waterkrapte duiken al ver voor het begin van de jaartelling op in het Nabije Oosten. Rivier en rivaliteit hebben dezelfde stam. In lijn daarmee wordt sinds 1321 touwgetrokken tussen Antwerpen en de Noord-Nederlandse steden over de vaart op de Westerschelde. In 1349 werden in de IJsselsteden joden levend verbrand vanwege de (vermeende) vergiftiging van waterputten. In de vijftiende eeuw woedde er een zalmoorlog in de delta van de Rijn en de Maas. Over wie wat moet doen tegen teveel water, wordt in Nederland al zeker sinds de zestiende eeuw getwist.

Veranderingen in techniek, bevolkingsdruk, onbedoelde effecten van menselijke activiteiten en sociale en economische arrangementen, beïnvloedden de conflicten. Voor verbazend veel waterconflicten zijn in de loop van de geschiedenis vreedzame oplossingen gevonden. Deels gaat het om technische oplossingen (bijvoorbeeld het putdeksel uit het Bijbelverhaal over (aartsvader) Jacob en Rachel. Deels betreft het juridische arrangementen (bijvoorbeeld de eeuwenoude waterrechtbanken in Spanje, verdragen). Vaak gaat het om sociale en economische arrangementen (bijvoorbeeld: rotatiesystemen irrigatie, aanleg voedselvoorraden, import van virtueel water).