Lees voor

Zoeken

Zoeken

Anka Ernes in de Schijnwerper

Met een rechtenstudie kun je diverse kanten op!

anka ernesToen Anka Ernes, hoofddocent privaatrecht aan de faculteit Rechtswetenschappen, in 1979 haar atheneumdiploma behaalde aan het Antonius Doctor College in Kerkrade wist zij, als zovelen, niet wat haar te wachten stond bij het begin van een nieuwe studie. Zij koos destijds voor rechten omdat dat volgens haar een studie is waar je vele kanten mee uit kunt. Een taal studeren om daarmee de rest van je leven voor de klas te staan, leek haar geen aantrekkelijk perspectief. Dus toog zij naar Tilburg om daar aan de universiteit haar rechtenstudie te beginnen. Gezien de diversiteit van de functies die zij na haar afstuderen in 1986 bekleedde is dat voor haar een keuze geweest waar ze nog geen enkel moment spijt van heeft gehad. Zo heeft zij onder meer gewerkt aan de universiteiten van Utrecht (universitair docent) en Aruba (decaan), was zij juridisch adviseur van verschillende Arubaanse advocatenkantoren en van Pilots World Wide en werkt zij momenteel behalve als hoofddocent privaatrecht aan onze faculteit ook als hoofddocent privaatrecht aan de Universiteit van Maastricht, als rechter-plaatsvervanger in de rechtbank Maastricht en als raadsheer-plaatsvervanger in het hof Arnhem. In 2000 promoveerde zij aan de Open Universiteit met het onderwerp Onbevoegde vertegenwoordiging. Zie ook haar uitgebreide publicatielijst.

Perspectief van de vele mogelijkheden

Was de keuze voor een rechtenstudie nog intuïtief te noemen, de keuze voor privaatrecht, later in haar studie, was dat geenszins. Hoewel haar interesse aanvankelijk nog uitging naar strafrecht, vond ze het vakgebied toch te klein. Zij kon zichzelf moeilijk voorstellen in de rol van advocaat of officier van justitie. 'Privaatrecht is veel breder', argumenteert ze. 'Daar kun je echt vele kanten mee op. Het is de tweede keer dat ik mijn keuze heb laten bepalen door het perspectief van de vele mogelijkheden. De eerste keer toen ik gekozen heb voor een rechtenstudie en de tweede keer toen mijn keuze viel op privaatrecht. Het vakgebied van privaatrecht is zo breed, daar kun je je wel tot aan je pensioen mee bezighouden. Bovendien, de manier van denken in het privaatrecht staat me wel aan. Het hele rechtssysteem is doordrenkt van logica. Dat wil niet zeggen dat er geen emoties aan te pas komen. Kijk maar naar de rechterlijke macht. Een rechter met te veel emoties is niet goed, maar eentje zonder emoties ook niet. De logica gaat als een rode draad door het hele rechtssysteem.'

Het belang van taal

Taal is voor haar daarbij heel belangrijk. In feite is dat het enige gereedschap dat een jurist ter beschikking staat. Een jurist moet een goed gevoel voor taal hebben, sterker nog: het is een voorwaarde dat een jurist dat heeft. Wat wordt er precies bedoeld en hoe omschrijf je dat.
Het is dan ook niet vreemd dat literatuur, met name de Engelse literatuur, haar favoriete hobby is. Geen fictie, maar biografieën, brieven, memoires e.d. hebben haar voorkeur. 'Nederlands', zegt ze, 'is een mooie taal, je kunt er goed mee werken, maar literair gezien, ben ik niet zo onder de indruk van de Nederlandse auteurs.'

Geen sleur

De carrière van Anka illustreert duidelijk dat je met een rechtenstudie vele kanten uit kunt en dat je je in je beroepsleven geen zorgen hoeft te maken dat dagelijkse sleur je agenda bepaalt. Haar studentstage bij een advocatenkantoor was een leerzame ervaring in die zin dat zij daar tot de conclusie kwam dat de advocatuur niet voor haar was bestemd. Het was een klein kantoor, een of twee partners, een kleine praktijk met kleine zaken als echtscheidingen, verkeersongelukken, burenruzies, verzekeringsperikelen e.d. 'Op zo een klein kantoor', zegt zij, 'ben je wel heel breed bezig, maar ik miste toch de diepgang.' Een groter kantoor met grotere zaken en de mogelijkheid van specialisatie zou een mogelijkheid geweest kunnen zijn, maar in de huidige combinatie van onderwijs en rechterlijke macht voelt zij zich als een vis in het water. Rechtenstudenten zie je overigens ook terug in branches die niet direct met recht te maken hebben. Je ziet ze terug als projectleider bij een gemeente, in het bestuur van een ziekenhuis, noem maar op. Rechten wordt vaak gezien als een basisstudie. Hoeveel ceo's van grote ondernemingen hebben niet ooit een rechtenstudie gedaan? Voor Anka was dat echter geen optie, omdat zij het recht zo interessant vindt dat zij daarom puur juridisch bezig wil zijn.

Werken aan de Open Universiteit

Op de vraag wat het werk aan de Open Universiteit voor een docent aantrekkelijk maakt, antwoordt zij: 'Je hebt hier veel zelfstandigheid. Meer dan bij andere universiteiten, maar daardoor ook meer verantwoordelijkheid dan bij andere universiteiten. Hier kwam ik, jaren geleden, als jonge griet en werd tegen me gezegd: 'Begin maar een cursus te maken. De studenten staan al te wachten aan de poort. Over twee jaar moet Burgerlijk procesrecht en Huurrecht klaar zijn, dan horen we wel weer van je.' Er was toen wel een externe referent, een vice-president van de rechtbank, maar verder, de keuze van het tekstboek, de ontwikkeling van de werkboeken, dat waren keuzen die aan mij werden overgelaten. 'Kies er maar een en verantwoord het in je cursusplan.' Wat komt er in het werkboek te staan? 'Regel het je maar zelf.' Kom daar maar eens mee bij andere universiteiten. Daar loop je als jonge medewerker strak aan de leiband van de hoogleraar. Het onderwijsplan ligt al voor je gereed en je weet precies wat je in week 1 en in week 2 te doen staat. Dus wat me hier aanspreekt is die vrijheid en daarmee de verantwoordelijkheid om je vak op een goede manier te doceren. Dat is typisch Open Universiteit. Natuurlijk is er een kwaliteitstoets, niet alleen van externe referenten, maar ook binnen de faculteit wordt zorgvuldig naar je materiaal gekeken en door proeftoetsstudenten getoetst.
Het schriftelijke cursusmateriaal is nu, twintig jaar na dato, nog steeds uitstekend. Daar is iedereen het over eens en dat zie je ook terug in studentenenquêtes. Er ligt aan dat schriftelijke materiaal dan ook een strak onderwijskundig model ten grondslag dat kennelijk bestand is tegen de tand des tijds. Elke student kent het wel: leerkern, studeeraanwijzigingen, opdrachten, zelftoets en dat soort dingen. Studenten moesten het karakter van de Open Universiteit herkennen door de homogeniteit in vormgeving. Nu, met studienet, zie ik nog niet de grote lijn en dat vind ik jammer. De herkenbaarheid gaat verloren als elke docent op zijn eigen manier te werk gaat. De ene docent gebruikt het net voor aanvullend materiaal, de ander voor faqs, weer een ander doet er helemaal niets mee. Jammer dat we hier het onderwijskundig model hebben laten liggen.'

Werken bij de rechterlijke macht

'Het voordeel van een rechter is wel', antwoordt zij op de vraag of zij als rechter niet met dezelfde kleine zaken te maken krijgt die haar als studentstagiaire bij een advocatenkantoor tegenstonden, 'dat hij beide kanten ziet. In de advocatuur zie je met name de kant van je cliënt en zul je die als feit moeten verdedigen. Voor mij persoonlijk is de afweging van beide kanten en het zoeken naar de beste oplossing een belangrijke taak van de rechter die mij zeer aanspreekt.'
De juridische discussies in de raadkamer van het hof tussen de drie rechters, vaak in het gezelschap van de gerechtssecretaris, vindt zij zeer boeiend en waardevol. Hier wordt ook gezamenlijk overwogen wat de beste oplossing is en welke kant het oordeel uit zal gaan.
De beslissingen die een rechter neemt kunnen van grote invloed zijn in het leven van betrokken partijen. 'Maar,' zegt ze, 'ik lig er niet wakker van. Dat zou me gelijk kwalificeren als ongeschikt voor dit werk. Je moet van bepaalde feiten uitgaan, je hebt rechtsregels en daar moet je het dan mee doen. Je houdt wel rekening met de specifieke bijzonderheden van het geval. En dan gaat het je inderdaad in sommige gevallen natuurlijk niet in je koude kleren zitten als je de specifieke omstandigheden van sommige gevallen ziet. Je krijgt te maken met uithuisplaatsingen, ondertoezichtstelling, het zal je maar overkomen! Niet alleen voor de ouders, maar ook voor het kind dat dan naar een instelling wordt overgeplaatst, is dat allesbehalve een aangename ervaring. Maar bij de rechtbank doe ik dat overigens niet, daar doe ik alleen maar civiel en gaat het om geld. Ervaring met familierecht bij de rechtbank heb ik niet.'
Verder wil ze nog het vooroordeel uit de wereld helpen dat rechters buiten de maatschappij zouden staan. Misschien is dat wel ooit zo geweest, zegt ze, maar dat is verleden tijd. Vaak zitten ze in het bestuur van het een of het ander. En het is allemaal transparant, op rechtspraak.nl staan ze allemaal genoemd, inclusief hun nevenwerkzaamheden.

Combinatie van docent en rechter

Werken in de combinatie van docent en rechter heeft voordelen in beide richtingen. Als docent heeft zij de tijd om problemen die zij als rechter tegenkomt uit te kunnen zoeken, wat voor haar werk aan de Open Universiteit weer het voordeel heeft dat dat weer kan uitmonden in een artikel. Het gebeurt ook dat een rechter bij haar aan komt met een probleem bij het motiveren van een vonnis of enkele casus met de vraag: hier zit ik mee. Zij gaat dan op onderzoek uit en doet het theoretische gedeelte. Samen wordt er een artikel geschreven en daar heeft iedereen dan weer iets aan. Voor beide kanten een nuttige manier van samenwerken. 'Voor je onderzoekstaak hoef je bij het schrijven van een artikel nooit lang een onderwerp te zoeken, die worden je door de praktijk aangedragen. Prachtig toch! Je schrijft heel wat in dit vak. Soms komt de praktijk met problemen waarvan je denkt: dit is wel weer een artikel waard. Ja, schrijven ligt me wel. Toen we nog geen onderzoekstaak hadden vond ik publiceren al boeiend. Bij het schrijven van een cursus bijvoorbeeld. Dan stuitte ik op problemen waarvan de uitwerking te diep zou gaan voor de cursus, en dan wijdde ik er maar weer een artikel aan. En de student profiteert mee: veel van de casus in het onderwijsmateriaal zijn rechtstreeks ontleend aan de beroepspraktijk.'
Op de vraag of de voordelen nog groter zouden zijn wanneer ze meer dan een dag per maand in de rechtbank en het hof zou werken, is het antwoord dat dat ten koste zou gaan van haar werk als docent, want voorbereiding en nabereiding kosten ook veel tijd. Het is juist de combinatie die haar werk als jurist zo boeiend maakt.

Interview afgenomen door John Dohmen