www.ou.nl

Proef eens van...
..............Psychologie

Conditionering en leren

Dieren kun je vele kunstjes bijbrengen. Dat is al sinds mensenheugenis bekend bij dierentemmers. Maar ook hondeneigenaren hebben hier ervaring mee. Zij weten dat je een dier van alles kunt aanleren en afleren door systematisch het gewenste gedrag te belonen en ongewenst gedrag te bestraffen. Ontelbare dieren worden op deze manier afgericht om te fungeren als vervoersmiddel, bagagedrager, opsporingsambtenaar, circusartiest, filmacteur en nog veel meer.

De mensen die deze dieren africhten, maken meestal gebruik van enkele zeer eenvoudige leermechanismen waarmee dieren ogenschijnlijk ontelbare gedragingen kan worden aangeleerd. Het zal u wellicht verbazen dat die leermechanismen ook op de mens van toepassing zijn.
Maar kun je mens en dier nou echt alles aanleren? Of zijn er grenzen aan wat met een strenge opvoeding te bereiken is?

Mensen op glazen

Klassieke en operante conditionering

De psychologie die zich bezighoudt met leerprocessen, kent een lange historische traditie. De basis ervoor werd gelegd door de Russische geleerde Ivan Pavlov die tijdens zijn onderzoek naar het gedrag van honden de principes van de klassieke conditionering ontdekte. Sindsdien is het leertheoretisch perspectief enorm uitgebreid. Bijvoorbeeld met de principes van operante conditionering en later ook met theorieŽn over andere vormen van leren zoals leren door observatie van anderen.

Eenvoudig gezegd worden bij klassieke conditionering verbanden aangeleerd tussen handelingen en prikkels die daaraan voorafgaan, terwijl het bij operante conditionering gaat om het leren van verbanden tussen handelingen en de resultaten die daarop volgen. Deze principes zijn voor een groot deel gebaseerd op de resultaten van experimenten met dieren.
Leren uit een studieboek

Conditionering bij mensen

De vraag is natuurlijk of deze principes ook van toepassing zijn op de mens. Want wat voor een dier geldt, hoeft natuurlijk niet voor een mens te gelden. Toch worden leertheoretische principes Ė al dan niet met opzet Ė veel gebruikt met betrekking tot menselijk gedrag. Maar is dat ook effectief? Wat is bijvoorbeeld het effect van straf? Leren mensen gedrag echt af als zij straf krijgen? En hoe zit dat met beloning?

Leraren gebruiken dergelijke principes veel in de klas, maar heeft dat eigenlijk wel zin? Dezelfde principes worden gebruikt door therapeuten om patiŽnten van een fobie af te helpen, en reclamemakers om consumenten te verleiden tot de aanschaf van allerlei producten. Maar ook daarvoor geldt weer die vraag of dat wel werkt. Of is de mens slim genoeg om dergelijke trucs te doorzien? Over dergelijke vragen gaat deze leereenheid.

Zelf kiezen

U kunt zelf kiezen hoe u dit onderdeel wilt bestuderen. U kunt op onderstaande link klikken en vervolgens de gehele leereenheid doornemen in chronologische volgorde. U kunt er ook voor kiezen om alleen de onderdelen te bestuderen die u interessant lijken. Dit kan via het menu aan de linkerkant. U kunt te allen tijde naar een ander onderdeel navigeren via dit menu, ook als u ervoor kiest om de cursus chronologisch te doorlopen.

Klassieke conditionering (1) »