www.ou.nl

Proef eens van...
..............Psychologie

Waarneming

In grote steden treft u soms straatartiesten die met krijt de mooiste dingen op het trotoir tekenen. Maar bent u wel eens iemand tegengekomen die ter plekke zulke mooie driedimensionale kunstwerken bouwde? Bekijk de foto hieronder maar eens.

"Het is maar een wereldbol", zult u wellicht denken. Maar is het wel echt een bol? Bekijk de foto nog eens en probeer te achterhalen wat hier aan de hand is. Als u het denkt te weten, lees dan hieronder Het illusionisme van Julian Beever en zie of u het bij het rechte eind had.

Het Illusionisme van Julian Beever

Het illusionisme van Julian Beever

De bol is in werkelijkheid helemaal geen bol. Het is een tweedimensionale tekening. Als u met de muis over het plaatje hiernaast gaat, dan ziet u een zijaanzicht van hetzelfde kunstwerk. U bent hier getuige van een prachtig voorbeeld van een optische illusie. Julian Beever, de kunstenaar die het werk heeft vervaardigd, beheerst de wetten van het perspectief tot in de perfectie. Of beter gezegd, hij beheerst de wetten van het anamorfe perspectief. Dit is een techniek waarbij het perspectief van een tekening zodanig verstoord wordt dat de illusie ontstaat van een driedimensionaal object.

Die illusie werkt echter alleen vanuit een specifiek gezichtspunt. Omdat het perspectief vervormd wordt om de illusie te creëeren ziet het er vanuit elk ander gezichtspunt hopeloos verwrongen uit. Dit voorbeeld maakt duidelijk dat wat u ziet niet altijd is wat het lijkt. Soms ziet u bijvoorbeeld een bol waar deze er niet is. Kennelijk heeft niet alleen de realiteit invloed op onze waarneming.
Wat zien we als we een boom 'zien'?

Gewaarwording en waarneming

Prikkels uit de buitenwereld komen tot ons via een ingewikkeld proces. Voordat wij bijvoorbeeld een boom ‘zien’ in ons bewustzijn moeten de prikkels die van die boom afkomstig zijn een lang traject afleggen door de buitenwereld, via onze zintuigen en ons zenuwstelsel, om tot slot te verschijnen in ons bewustzijn. Dit traject is grofweg op te delen in twee fasen, de gewaarwording en de waarneming.

Gewaarwording
Gewaarwording is de zintuiglijke verwerking van prikkels uit de buitenwereld. Gedurende deze fase wordt de distale stimulus – dat is het object in de wereld – door onze zintuigen verwerkt tot een proximale stimulus – dat is de prikkel die uiteindelijk de zenuwuiteinden in onze ogen bereikt. Dit is dus eigenlijk de informatie over de distale stimulus die overblijft, nadat deze door onze ogen is verwerkt. Vanaf dat moment, begint de tweede fase: de waarneming.

Waarneming
Waarneming is het proces waarbij de ruwe informatie uit onze zintuigen door onze hersenen verwerkt wordt tot een bruikbare representatie van de wereld in ons bewustzijn. De informatie die onze hersenen bereikt, is meestal onvolledig. Alleen al telkens wanneer we met onze ogen knipperen, onderbreken we bijvoorbeeld de stroom van informatie over de buitenwereld. Toch is die wereld in ons bewustzijn coherent en continu aanwezig.

Het is verbazingwekkend dat we uit die onsamenhangende informatie toch zo’n mooi plaatje kunnen maken. Ook het feit dat we de wereld waarnemen als een driedimensionale ruimte is een goed voorbeeld. Het beeld van de wereld zoals dat op ons netvlies valt, is immers een platte projectie. Hoe wordt dat platte beeld in ons bewustzijn omgezet tot een ruimte waarin wij kunnen handelen zonder al te veel fouten te maken? Hoe vormen wij uit onze basale gewaarwording zo’n betekenisvol beeld? Op die vragen wordt in deze leereenheid een antwoord gezocht.

Waarneming van vormen (1) »