www.ou.nl

Proef eens van...
..............Psychologie

Diepte en grootte (2)

U lees hier verder over de waarneming van diepte en grootte.
Is de vrouw op de voorgrond kleiner?

Visuele illusies

Dergelijke ingrepen van kunstenaars wekken echter meestal niet meer dan een indruk. Soms echter, worden dergelijke effecten zo vakkundig gebruikt dat daadwerkelijk een visuele illusie ontstaat. De wereldbol aan het begin van deze taak was daarvan een ingenieus voorbeeld. Ook een eenvoudig lineair perspectief kan echter illusies opwekken. Kijk nog maar eens naar figuur 10.

Ogenschijnlijk is de vrouw op de voorgrond veel kleiner dan de vrouw in de achtergrond. Wanneer u het nameet zult u echter tot de ontdekking komen dat beide dames exact even groot zijn. De aanwezige monoculaire aanwijzingen vertellen ons dat we moeten verwachten dat objecten aan de horizon vele malen groter zijn, en vervormt dus onze waarneming.
De kamer van AmesDe kamer van Ames
Een prachtige voorbeeld dat vakkundig gebruik maakt van deze illusie is de kamer van Ames (figuur 11). De vrouw rechts op de foto lijkt een reus, in vergelijking met de man links. Maar is dat wel echt zo? Wanneer u de plattegrond van de ruimte bekijkt, kunt u zien hoe de vork in de steel zit.

De hele kamer is zo ontworpen dat de man links bijna twee keer zo ver weg staat als de vrouw rechts. Omdat we de kamer door het kijkgat slechts door één oog kunnen bekijken, en dus geen gebruik kunnen maken van binoculaire diepteaanwijzingen, worden we teruggeworpen op aanwijzingen uit het perspectief. Maar juist dat is zodanig gemanipuleerd dat we zien wat we verwachten te zien: een rechthoekige kamer.

Het oranje vlak geeft aan wat de ogenschijnlijke grootte van de kamer is die we waarnemen. Hierdoor plaatsen we de man links in ons bewustzijn veel verder naar voren dan hij daadwerkelijk is, met als gevolg dat we hem noodgedwongen ook veel kleiner ervaren.

Het nut van visuele illusies
Dergelijke visuele illusies zijn natuurlijk fascinerend op zichzelf. Zij bieden echter ook een onverwacht kijkje in de werking van ons waarnemingssysteem. De informatie die het systeem krijgt, is dusdanig onvolledig of ambigu dat een foutieve interpretatie wordt gemaakt.

Hierdoor ontstaat tegenspraak tussen objecten in de buitenwereld en de reconstructie daarvan in ons bewustzijn, waardoor het waarnemingssysteem zich als het ware bloot geeft. Door een fout te maken laat het goed zien welke regels het hanteert.

Uit zulke illusies kunnen wetenschappers dus afleiden hoe onze waarneming werkt. We hebben er in deze taak slechts enkele laten zien, maar in een van de bijbehorende opdrachten wordt u in de gelegenheid gesteld om er nog vele te verkennen.

Opdrachten visuele illusies »