Veranderend verleden. De dynamiek van herinnering en verbeelding
Cultuurwetenschappen | 280 EC
Code CB0604
Deze cursus kunt u op elk gewenst moment starten. Kijk in het Jaarrooster wanneer de begeleiding is ingeroosterd.

Het verleden ligt dan wel achter ons, maar verandert voortdurend. Wisselende interpretaties en representaties daarvan in het heden geven steeds opnieuw betekenis aan gedeelde ervaringen. Deze notie van een veranderend verleden werken we in deze cursus uit aan de hand van het thema Tweede Wereldoorlog. Het uitgangspunt daarbij is Nederland, maar de bevindingen worden vervolgens in een internationale context geplaatst. Aan de hand van iconische personen – schrijvers, beeldend kunstenaars, historische figuren – lichten we kenmerkende aspecten uit van de veranderende omgang met de Tweede Wereldoorlog, bijvoorbeeld de opkomst van de autobiografische herinnering, of het kantelende beeld van de vijand. U kiest een van deze aspecten als onderwerp van een korte mondelinge presentatie en een academisch werkstuk, waarin u uw onderwerp kritisch analyseert met behulp van de concepten en de literatuur van deze cursus.

Algemeen

Inhoud

Ruim zeventig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog is de herinnering aan de oorlog bij het publiek nog altijd springlevend. Het onvermijdelijke wegvallen van de ooggetuigengeneraties heeft daarin geen verandering gebracht. In tegendeel: in musea, literatuur, memoires, documentaires, wetenschappelijke studies, kunstwerken, films, monumenten en herdenkingen is het beeld van de oorlog sinds 1945 steeds opnieuw vormgegeven. In de eerste jaren na de oorlog was er vooral aandacht voor het verzet en de oorlogshandelingen, maar vanaf de jaren zeventig verschoof dit beeld. Er ontstond een meer kritische benadering van de oorlog en – vooral – een groeiende aandacht voor het slachtoffer. Uiteindelijk is in de jaren negentig en in het begin van deze eeuw een fase ingetreden waarbij ook de schuldvraag belangrijk is geworden. Dit boeiende proces van veranderende beeldvorming en collectieve herinnering laat zich vanuit verschillende disciplines bestuderen. Dat is dan ook precies wat we in deze interdisciplinaire cursus zullen doen.

In deze cursus staan de concepten beeldvorming en herinnering centraal. Herinneringen zijn voorstellingen van het verleden, waaraan een dynamisch proces ten grondslag ligt dat zowel sociaal als cultureel van aard is. Want hoewel herinneringen als hoogstpersoonlijk kunnen voorkomen, delen we ze met familie, generatie en andere sociale groepen waartoe we behoren. Herinneringen zijn daarmee altijd ingebed in een sociale context. Herinneren vindt plaats aan de hand van gemeenschappelijke referentiepunten die vanuit gedeelde kennis en opvattingen worden geconstrueerd en geïnterpreteerd. De sociale groepen waarin we verkeren, vormen als het ware de collectieve geheugens die individuele herinneringen articuleren, genereren en betekenis geven. Deze opvatting van herinneren als sociaal proces – afhankelijk van de sociale context – wordt ook wel aangeduid als ‘collectieve herinnering.

Tegelijkertijd is herinneren ook een cultureel proces. Collectieve herinneringen komen immers tot uitdrukking in vertellingen, rituelen of artefacten, die via kunstwerken, media en andere ‘betekenisdragers’ kunnen worden gedeeld binnen en tussen sociale groepen en individuen. Ze zijn ook van deze dragers afhankelijk; enkel in gemedieerde vorm van een verhaal, beeld, object of ritueel zijn herinneringen kenbaar en overdraagbaar aan anderen die het verleden in kwestie niet zelf hebben meegemaakt, maar die dit verleden niettemin als ‘eigen’ beschouwen. Andersom krijgen deze articulaties pas specifieke betekenis wanneer ze als representaties van een gedeeld verleden worden herkend en erkend.

Sinds 1945 zijn er binnen verschillende groepen – landen, politieke en religieuze groeperingen, slachtoffergroepen, enzovoort – zeer uiteenlopende voorstellingen van de Tweede Wereldoorlog geconstrueerd. Deze voorstellingen waren enerzijds geworteld in uiteenlopende ervaringen tijdens de oorlog, maar anderzijds in verschillende ideologieën en belangen van deze groepen na de oorlog. Het proces van beeldvorming en herinnering is daarom nauw verweven met politiek en identiteitsvorming, zeker wanneer het om een pijnlijk en beladen verleden gaat. Tijdens deze cursus zullen diverse voorbeelden aan de orde komen van verhitte debatten, pijnlijke controverses en herinterpretaties die, in een veranderend heden, zijn gemarginaliseerd of juist mainstream zijn geworden.

Leerdoelen
- Verwerven van kennis van en inzicht in theorieën en begrippen omtrent beeldvorming en herinnering.
- Verwerven van kennis van en inzicht in de veranderende beeldvorming over de Tweede Wereldoorlog sinds 1945 in Nederland binnen een internationale context.
- Verwerven van kennis van en inzicht in de doorwerking van de Tweede Wereldoorlog in het denken over de dekolonisatie van Nederlands-Indië.
- Verwerven van kennis van en inzicht in de verschillende manieren waarop er vanuit de kunsten is bijgedragen aan de omgang met de Tweede Wereldoorlog.
- Verwerven van kennis van en inzicht in de representatie van persoonlijke herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog (en Nederlands-Indië).
- Toepassen van de opgedane kennis en het daaruit voortvloeiende inzicht op de analyse en interpretatie van visuele en tekstuele bronnen.
- Zelfstandig uitvoeren van een onderzoek.
- Mondeling presenteren (via een poster presentatie) van een onderzoeksplan.
- Geven en ontvangen van peer feedback.
- Schrijven van een geannoteerd werkstuk.

Aanmelden

Vervangende cursus

De geplande verschijningsdatum van deze cursus is 12 februari 2018.

Aanmeldingsdata

Deze cursus zal naar verwachting verschijnen per 12-02-2018.
Inschrijven is mogelijk vanaf deze datum.

Begeleiding

Begeleidingsvorm

Deze cursus kunt u op elk gewenst moment starten. Kijk in het Jaarrooster wanneer de begeleiding is ingeroosterd.

De docenten bieden vaste begeleiding aan gedurende de cursus en volgen de studievoortgang van de studenten. Inhoudelijke vragen kunnen de studenten stellen via e-mail, telefoon of via de discussiegroep in de digitale leeromgeving. Daarnaast zal er minimaal één groepsbijeenkomst georganiseerd worden.

Begeleidingsbijeenkomsten


Land. dag (Studiedag (v))
Kwartiel 3 - begeleider: mw. dr. S. Hogervorst
za 24-03-2018 / n.t.b.

Docenten

Mw. dr. Susan Hogervorst en mw. dr. Anneke Schulenberg.

Bereikbaarheidsoverzicht

Bereikbaarheidsinformatie docenten/examinatoren

Tentamen

Tentamenvorm

Opdracht.

Tentamendata

Volgens afspraak.

Meer info

Cursusmateriaal

Deze cursus bestaat uit een reader met diverse artikelen en een interactieve leeromgeving.

Digitale leeromgeving

Als medewerker of als student (na inschrijving) kunt u via de cursussite in de digitale leeromgeving naar de discussiegroepen. Hier kunt u met medestudenten en begeleider informatie uitwisselen en discussiëren over de leerstof.