Inleiding in de filosofie
Cultuurwetenschappen | 10 EC
Code CB0204
Deze cursus heeft een vast startmoment. Kijk in het Jaarrooster wanneer de begeleiding is ingeroosterd.

'Liefde voor de wijsheid' of 'verlangen naar wijsheid': dat is de letterlijke betekenis van het woord 'filosofie'. Deze cursus begint met de (filosofische) vraag naar de aard van de filosofie zelf. Wat is dat nu eigenlijk, filosofie? U krijgt vervolgens een portret van de belangrijkste westerse filosofen - van Plato tot aan eenentwintigste-eeuwse filosofen als Martha Nussbaum en Peter Sloterdijk - en maakt kennis met hun denkbeelden. U zult zien hoe filosofen steeds weer voortbouwen op de traditie. Met behulp van filosofische woordenboeken en encyclopedieën maakt u zich de belangrijkste filosofische begrippen eigen. Ten slotte leest en analyseert u zelf een aantal korte filosofische teksten. Zo krijgt u een goede indruk van de geschiedenis van de filosofie en leert u een aantal filosofische vaardigheden hanteren.

Algemeen

Inhoud

De filosofie begint wanneer het vanzelfsprekende tot vraag wordt. Het woord filosofie drukt een besef van een tekort uit: de filosofie verlangt naar wijsheid, maar dat verlangen is nog niet vervuld. De filosoof vertrekt dus vanuit een besef van niet-weten of onwetendheid en tegelijkertijd vanuit een verlangen om wel te weten en wijs te worden. Die wijsheid probeert de filosofie te bereiken door op methodische wijze te denken, door middel van een rationele reflectie op de werkelijkheid. Daarbij valt het denken zelf natuurlijk ook onder die werkelijkheid: de filosofie is ook een reflectie op het denken, ons denkvermogen en de manier waarop wij ons als denkende wezens tot de werkelijkheid verhouden. De redacteuren van het handboek, Jan Bor en Errit Petersma, geven de volgende beschrijving van de filosofie:

Filosofie is niet zonder meer denken, speculatief of niet, maar denken óver het denken, en denken óver de werkelijkheid, beschouwd als datgene wat te denken geeft, via de omweg van een reflectie op het denken.

Je zou kunnen zeggen dat de filosofie, zo beschreven, wel wat weg heeft van de Baron van Münchhausen, die volgens de legende zichzelf aan zijn eigen vlecht uit het moeras omhoog trok. Reflectie op het denken gebeurt immers.... door te denken. Maar juist omdat de filosofie het denken zelf tot onderwerp van reflectie maakt, vormt zij een goede aanvulling op de wetenschappen en onze alledaagse reflecties, die immers allemaal gebruik maken van het denken.

Op haar weg naar wijsheid stelt de filosofie vragen over ware kennis, juist en rechtvaardig handelen, over de structuur van de werkelijkheid, het wezen van de mens, het leven en de schoonheid. Dergelijke grote vragen maken het onvermijdelijk dat de filosofie zich beweegt op een hoger niveau van abstractie. Dit betekent echter niet dat filosofie niet van waarde is voor de praktijk. Het betekent wel dat de filosofie geen specifiek eigen object heeft. Het gaat in de filosofie niet om feitelijke kennis van bijvoorbeeld bepaalde technische mogelijkheden of van de normen die gelden in een bepaald land. Zulke kennis is het onderwerp van de verschillende vakwetenschappen. Filosofen vragen naar de grondslagen, de relevantie en de grenzen van dergelijke kennis. Zij kan dan ook omschreven worden als een onderzoek naar de vooronderstellingen die ten grondslag liggen aan de vragen die in het dagelijkse leven, in de cultuur en in de wetenschappen worden gesteld. Dit houdt in dat de filosofie raakvlakken heeft met alle mogelijke wetenschappen en cultuuruitingen.
De academische vaardigheden die in de Inleiding in de filosofie worden geleerd zijn het samenvatten en analyseren van filosofische teksten.

Leerdoelen
- U kunt filosofische woordenboeken en encyclopedieën hanteren.
- U kent en begrijpt een aantal sleutelbegrippen uit de westerse filosofie en kunt deze op de juiste manier gebruiken.
- U bent in staat om van een aantal belangrijke filosofen uit de westerse traditie de hoofdgedachten weer te geven en hun werk in een filosofische en cultuurhistorische context te plaatsen.
- U kunt een beknopte samenvatting maken van een korte filosofische tekst, die voldoet aan gegeven criteria in een beoordelingsmodel.
- U kunt met behulp van een gegeven KAVV-methode een korte filosofische tekst analyseren.

Aanmelden

Aanmelden

Aanmelden is mogelijk voor iedereen.

Begeleiding

Begeleidingsvorm

Deze cursus heeft een vast startmoment. Kijk in het Jaarrooster wanneer de cursus van start gaat en wanneer de begeleiding is ingeroosterd.

In de kwartielen 3 en 4 (12 februari - 6 juli) wordt begeleiding aangeboden. Zie de cursuswebsite in de digitale leeromgeving.

Begeleidingsbijeenkomsten


Utrecht
Kwartiel 3 - begeleider: mw. drs. F. Kok
1. vr 16-03-2018 / 10.30-15.00 uur
2. vr 25-05-2018 / 10.30-15.00 uur

Docenten

Examinator: dr. Femke Kok
Begeleiders: dr. Femke Kok (Nederland), drs. Jean-Pierre Demoustiez en Paul Cordy (Vlaanderen).

Bereikbaarheidsoverzicht

Bereikbaarheidsinformatie docenten/examinatoren

Tentamen

Tentamenvorm

Regulier schriftelijk tentamen bestaande uit open vragen (ov).

Tentamentoelichting

Academisch jaar 2016-2017:
Deel 1: 18-04-2017, 03-07-2017en 05-02-2018.
Deel 2: 04-07-2017, 14-11-2017 en 07-02-2018.

Academisch jaar 2017-2018:
Deel 1: 25-04-2018 en 09-07-2018.
Deel 2: 12-07-2018.

Tentamenhulpmiddelen

Een 'schoon' verklarend Nederlands woordenboek (op eigen risico)
Een 'schoon' verklarend Nederlands woordenboek (op eigen risico)

Meer info

Cursusmateriaal

Het cursusmateriaal bestaat uit:
- Een cursussite met daarop een studiehandleiding, het vademecum, opdrachten en een reader met korte filosofische teksten.
- Een handboek: Jan Bor en Errit Petersma, De verbeelding van het denken. Geschiedenis van de westerse en oosterse filosofie (Amersfoort, 7e geheel herziene druk 2014).

Digitale leeromgeving

Als medewerker of als student kunt u (na inschrijven) via de cursussite in de digitale leeromgeving naar de discussiegroep. Hier kunt u met medestudenten en begeleider informatie uitwisselen en discussiëren over de leerstof.