Hermeneutiek
Cultuurwetenschappen | 5 EC | Voor dit product gelden ingangseisen
Code CB2402
Deze cursus heeft een vast startmoment. Kijk in het Jaarrooster wanneer de begeleiding is ingeroosterd.

De centrale vraag van deze cursus is: wat is interpretatie? Alles wat door mensen wordt gemaakt en gedaan, kan object zijn van interpretatie: teksten, gebouwen, kunstwerken, handelingen, instituties, historische perioden, enz. Wat gebeurt er, wanneer we iets interpreteren? Zijn er vaste regels en methoden voor interpretatie? Al vanaf de Oudheid worden zulke regels bestudeerd in de hermeneutiek, de wetenschap van het interpreteren. In de negentiende en twintigste eeuw is de hermeneutiek langzamerhand uitgebouwd tot een wetenschapsfilosofie en tot een eigen wijsgerige stroming. Daarnaast zijn er heel andere benaderingen van interpretatie ontwikkeld, onder andere geïnspireerd door marxisme en psychoanalyse. Vervolgens zijn pogingen ondernomen om deze uiteenlopende visies met elkaar te verbinden. In deze cursus worden de verschillende theorieën en strategieën van interpretatie onder de loep genomen en met elkaar vergeleken.

Algemeen

Inhoud

De cursus Hermeneutiek behandelt en vergelijkt verschillende filosofische visies op interpretatie, de centrale activiteit in alle cultuurwetenschappen (die in de hermeneutiek vaak ook geesteswetenschappen worden genoemd). De uiteenlopende visies worden in drie groepen besproken.
1. We beginnen met een inleidend overzicht van de lange en rijke traditie van de hermeneutiek, die is begonnen als een hulpwetenschap binnen onder andere de theologie en het recht. In deze hulpwetenschap werden regels ontwikkeld voor het lezen en interpreteren van teksten. In de negentiende eeuw groeit de hermeneutiek uit tot een wetenschapsfilosofie die op zoek gaat naar de grondslagen en methoden van de cultuurwetenschappen. Wilhelm Dilthey is hiervan de belangrijkste vertegenwoordiger. Vervolgens ontwikkelt zij zich in de twintigste eeuw tot een eigen filosofische stroming die haar uitgangspunt vindt in de gedachte dat alles wat mensen denken, zeggen en doen een vorm van interpretatie is. Martin Heidegger speelt in deze ‘ontologische wending’ van de hermeneutiek een hoofdrol. Zijn leerling Hans-Georg Gadamer onderzoekt vervolgens welke consequenties deze ontologische wending heeft voor de geesteswetenschappen.
2. Naast de hermeneutiek, vaak ook als kritiek op de hermeneutische traditie, worden andere visies op interpretatie ontwikkeld, waarin vooral wordt gezocht naar verborgen betekenissen van teksten en andere culturele uitingen. De betekenissen die hier worden gegenereerd, probeert men te verklaren met behulp van theorieën die laten zien welke krachten er achter teksten, films, kunstwerken, enz., schuilgaan. Drie van deze benaderingen worden besproken: het structuralisme van Ferdinand de Saussure, Roman Jakobson en Claude Lévi-Strauss; de psychoanalyse van Sigmund Freud en het neomarxisme van Theodor Adorno en Jürgen Habermas.
3. Tenslotte is er aandacht voor twee pogingen om alle voorafgaande benaderingen met elkaar te verbinden. Paul Ricoeur probeert ze allemaal te integreren in zijn eigen versie van de hermeneutiek. Jacques Derrida combineert de verschillende visies en strategieën in zijn eigenzinnige omgang met teksten, die bekend is geworden als deconstructie.
In deze cursus passeren dus verschillende theorieën over interpretatie de revue, alsmede de daarbij behorende interpretatiemethoden en -strategieën. Elke benadering wordt behandeld aan de hand van een inleidende tekst, een representatieve tekst van de besproken denker en een concreet voorbeeld, in de vorm van interpretatie van een gedicht, film of historische tekst.

Leerdoelen
- Kennis van historische ontwikkelingen in de filosofie van de cultuurwetenschappen.
- Inzicht in en kennis van verschillende interpretatiestrategieën en interpretatietheorieën en hun onderlinge verhoudingen.
- Het vermogen deze strategieën in wetenschappelijke en andere teksten te kunnen herkennen.
- Helder en beargumenteerd een eigen visie en beoordeling kunnen geven over verschillende interpretatiestrategieën.
- Inzicht in de gevolgen van de besproken opvattingen over interpretatie voor kennis in de cultuurwetenschappen en in de filosofie.

Aanmelden

Ingangseisen

U dient de cursus Inleiding in de filosofie afgerond te hebben voordat u kunt aanmelden voor deze cursus.

Begeleiding

Begeleidingsvorm

Deze cursus heeft een vast startmoment. Kijk in het Jaarrooster wanneer de cursus van start gaat en wanneer de begeleiding is ingeroosterd.

Standaardbegeleiding.

Docenten

Begeleider en examinator: dhr. prof. dr. Edoo Evink.

Bereikbaarheidsoverzicht

Bereikbaarheidsinformatie docenten/examinatoren

Tentamen

Tentamenvorm

Opdracht.

Tentamendata

Volgens afspraak.

Meer info

Cursusmateriaal

Deze cursus bestaat uit:
- inleidende teksten van de docent;
- filosofische teksten;
- korte filmfragmenten met uitleg door de docent;
- Oefenmateriaal.

Digitale leeromgeving

Als medewerker of als student (na inschrijving) kunt u via de cursussite in de digitale leeromgeving naar de discussiegroepen. Hier kunt u met medestudenten en begeleider informatie uitwisselen en discussiëren over de leerstof.