Geologie rondom plaattektoniek: ruimtelijke processen in de ondergrond

Geologie rondom plaattektoniek: ruimtelijke processen in de ondergrond

  • Natuurwetenschappen
  • NB0602
  • 5 EC
  • Vanaf € 324
Deze cursus heeft een vast startmoment. Kijk in het Jaarrooster wanneer de cursus van start gaat en wanneer de begeleiding is ingeroosterd.


Inhoud

Nooit eerder gebruikte de mens de ondergrond zo intensief als nu: denk aan de winning van aardgas, schaliegas, zout en aardwarmte. Het recente handelen van de mens kan leiden tot veranderingen in die ondergrond, getuige bijvoorbeeld de aardbevingen in Groningen. Bij het bestuderen van deze veranderingen op lokale en op wereldwijde schaal ('Global Change') is kennis nodig van de natuurlijke dynamiek van het systeem aarde. U krijgt inzicht in deze dynamiek, toegespitst op de bewegingen van de platen in de aardkorst en geologie als wetenschap. Daarbij zijn ruimte en tijd essentieel, waarbij het begrip tijd een aparte dimensie aan de natuurwetenschappen toevoegt. De nadruk ligt op de ruimtelijke processen die samenhangen met de interne warmteproductie van de aarde (endogene processen). U verdiept zich in het ondergrondse milieu van Nederland en België.

De plaattektoniek, de bewegingen van de platen in de aardkorst, wordt aangedreven door interne warmte van de aarde. De interne warmte veroorzaakt bewegingen van gesteenten en mineralen in en onder de aardkorst en is de gangmaker achter vulkanisme, aardbevingen en gebergtevorming. De externe warmte (van de zon) is vooral van invloed op de atmosfeer, hydrosfeer en biosfeer, en is daarmee bepalend voor de klimaten, de waterkringloop, erosie, transport van de erosieproducten, sedimentatie en de productie en verspreiding van organisch materiaal.
U maakt kennis met de processen in ruimte en tijd die geleid hebben tot de vorming van het ondergrondse milieu van Nederland. Dit geeft inzicht in het ontstaan van olie-, gas-, steenkool- en zoutvoorraden, maar ook in de risico's van breuken, aardbevingen en winning van schaliegas. De exogene processen op aarde komen aan de orde in de postpropedeuse-cursussen NB1902 Bodem en water en NB1302 Systeem aarde: kennis van klimaat. In de cursus verwijzen we regelmatig naar de Ardennen, omdat hier de gesteenten voorkomen die in de diepe ondergrond van Noordwest-Europa aan de oppervlakte komen.
Dit sluit aan bij de actualiteit. Voor het eerst brengt de Nederlandse regering de belangen rond het gebruik van de ondergrond op nationaal niveau bijeen in de Structuurvisie Ondergrond. Deze structuurvisie is richtinggevend voor het komend beleid bij activiteiten in de ondergrond. De ondergrond is belangrijk voor winning van drinkwater en energie zoals gas, CO2-opslag en aardwarmte (geothermie). Hoe het gebruik van de ondergrond op een veilige, duurzame en efficiënte manier kan worden ingevuld is samengevat in deze overheidsvideo Structuurvisie Ondergrond.
Eerst bestudeert u de aarde als groot systeem, vanuit verschillende natuurwetenschappen. Steeds speelt hierin de derde dimensie - ruimte - een belangrijke rol: waar en waarom daar, met welk effect? De nadruk ligt op de dynamische geologische processen die samenhangen met plaattektoniek. Vervolgens bestudeert u de vierde dimensie tijd, en analyseert u als posteropdracht een aspect van de geologische processen van Noordwest-Europa via fenomenen uit de Ardennen en de impact die het handelen van de mens heeft op de ondergrond.
In deze propedeusecursus van de academische bacheloropleiding Milieu-natuurwetenschappen zal daarom steeds de link gelegd worden tussen de ruimtelijke processen in de ondergrond, de geologische opbouw en de impact van menselijke activiteiten op die ondergrond.

Leerdoelen
Na het bestuderen van de cursus kunt u, met ondersteuning, bijdragen aan
- het in kaart brengen van een milieuwetenschappelijk probleem met de ondergrond, en dit probleem nader definiëren (diagnosecompetentie)
- het onderzoek van een milieuprobleem met de ondergrond vanuit een aardwetenschappelijke invalshoek en de rapportage daarover aan het milieuwerkveld (onderzoekscompetentie).

Dat betekent dat u na voldoende afronding
- de ruimtelijke processen, met name de geologische processen, in en onder de aardkorst in een bepaalde regio van Noordwest-Europa kunt verklaren
- inzicht heeft in de natuurwetenschappelijke aspecten van het gebruik van de ondergrond en gerelateerde milieuproblemen
- een aspect van het gebruik van de ondergrond en gerelateerde milieuproblemen in eigen bewoordingen mondeling en visueel kunt rapporteren aan medestudenten (posterpresentatie), en daarover een discussie kunt voeren ter kritische oordeelvorming
- de kennis en vaardigheden heeft om een eenvoudige rapportage uit te voeren volgens de eisen van wetenschappelijk rapporteren.

Vervangende cursus

Deze cursus wordt uit het aanbod genomen. Aanmelden voor deze cursus is niet meer mogelijk. Deze cursus wordt vervangen door de cursus NB0612 – Geologie rondom plaattektoniek: ruimtelijke processen in de ondergrond.

Aanmelden

Aanmelden is mogelijk voor iedereen.

Toelichting aanmelden

Deze cursus is reeds gestart. Aanmelden is niet meer mogelijk.


Voorkennis

Enige voorkennis van wiskunde, scheikunde en natuurkunde op vwo-niveau is noodzakelijk om de cursus binnen de gegeven studietijd met een voldoende te kunnen afronden.

Wiskunde voorkennis kunt u toetsen met de diagnostische toets van de bachelor cursus ‘Wiskunde voor milieuwetenschappen’ (NB0302) en eventueel opfrissen met de bijgeleverde basiskennis.

Voorkennis van natuur- en scheikunde kunt u toetsen door enkele opgaven te maken op de website www.natuurkunde.nl. De volgende twee opgaven geven een beeld van het soort berekeningen dat in de cursus verwacht wordt.
- In de cursus maken we uitgebreid kennis met basaltgesteente. In deze opgave bekijkt u hoe basalt kan worden gebruikt voor warmteopslag.
- Een belangrijk onderwerp binnen de cursus is de plaattektoniek die wordt aangedreven door interne warmte van de aarde. In deze opgave maakt u kort kennis met deze aardwarmte.

Begeleidingsvorm

Deze cursus heeft een vast startmoment. Kijk in het Jaarrooster wanneer de cursus van start gaat en wanneer de begeleiding is ingeroosterd.

De docent organiseert een begeleid studietraject in het voorjaarssemester: kwartiel 3+4 (van februari tot begin juli). Dit traject start met een online werkcollege (begin februari), dat u kunt bijwonen via de cursussite in de digitale leeromgeving.
Vervolgens is er tijdens het studietraject iedere maand een online werkcollege, waarvan één op de Themadag Milieu. Deze (online) werkcolleges hebben de vorm van een postersessie waarin studenten hun poster presenteren als onderdeel van de tentamenopdracht (één posterpresentatie per student; vooraanmelding voor postersessie naar keuze via de cursussite).
Na het begeleidingstraject zijn de herkansingen van de posteropdracht in de vorm van een online postersessie rond de tentamenweek van november en rond de tentamenweek van februari (zie Data bijeenkomsten).

Begeleidingsbijeenkomsten


Online-bijeenkomsten
Kwartiel 1 - begeleider: mw.dr.ir. Lansu
do 04-11-2021 / 15.00-18.30 uur / postersessie

Tentamenvorm

Computergebaseerd individueel tentamen met meerkeuzevragen en een opdracht.

Tentamentoelichting

Per 01-09-2021 zal de afkorting, de omschrijving van de tentamenvorm en wellicht de afname wijze waarop wordt getentamineerd wijzigen.

Afhankelijk van welke maatregelen noodzakelijk zijn om het coronavirus te bestrijden, is het mogelijk dat de Open Universiteit de tentaminering moet vervangen door een (online) alternatief. Meer informatie hierover vindt u op www.ou.nl/informatie-coronavirus. De actuele tentameninformatie met betrekking tot deze cursus vindt u na aanmelding in de online cursusomgeving.

Het computergebaseerde individuele tentamen is naar eigen keuze in te plannen.
Voor de opdracht geldt: posterpresentatie op (online) bijeenkomst (volgens afspraak, minimaal 2 weken vooraf aanmelden via cursussite). Data bijeenkomsten: zie tabblad Begeleiding.

Tentamendata

Computertentamen: volgens afspraak.
Opdracht: volgens afspraak.

Tentamenhulpmiddelen

Een liniaal + een geodriehoek of gradenboog
Een Binas tabellenboek + zakrekenmachine
De bij de cursus behorende cursusmaterialen, inclusief de geologische kaarten
Het formularium en de stratigrafische tabel

Cursusmateriaal

Digitale leeromgeving: instructie per weektaak in de digitale leeromgeving, met de leerkernen online en eveneens op papier in een cursusmap.
Tevens horen bij het materiaal
1. de geologische tijdstabel
2. de Carte Géologique de la France waarop ook aangrenzende gebieden zoals de Ardennen staan
3. de kaart World Ocean Floor
4. de poster Minerals of the World
5. de kaart Geologische dwarsdoorsneden van Nederland en het continentaal plat.

Mediagebruik

De cursussite in de digitale leeromgeving biedt u een structuur van studietaken en van daaruit toegang tot een groot deel van het cursusmateriaal en toelichtende video- en audiofragmenten.

Digitale leeromgeving

U start iedere cursus op de cursussite in de digitale leeromgeving (www.ou.nl/mijnOU). U vindt daar de structuur van de cursus, de studietaken en een groot deel van het cursusmateriaal. Ook vindt u daar voorbeeldtentamens, de opgenomen colleges (indien beschikbaar) en de communicatie met de docent en medestudenten via het forum met vragen en antwoorden.