Vakgroep Techniek, Media, Cultuur

Kunstmatige intelligentie en machine learning veranderen de manieren waarop de overheid, de gezondheids- en ouderenzorg, en de culturele en financiële sector werken. Digitale media verleggen informatiestromen. Grote platformmonopolies beïnvloeden de manier waarop we zaken doen, zorg verlenen, kennis delen, van cultuur genieten, en met elkaar bespreken wat feit is en wat fictie.

De vakgroep 'Techniek, Media en Digitale Cultuur' onderzoekt deze maatschappelijke ontwikkelingen vanuit een multidisciplinaire blik, met een combinatie van theorieën en methoden uit de Science and Technology Studies (STS), de Techniekfilosofie, Mediastudies, en Letterkunde. Het zwaartepunt van ons onderzoek ligt bij de verhouding tussen techniek en cultuur. Beide zijn onlosmakelijk met elkaar verstrengeld - ze maken elkaar - en kunnen alleen worden begrepen vanuit hun wisselwerking en relaties. Enerzijds wordt techniek, in alle stappen van design en ontwikkeling tot implementatie en gebruik, mede bepaald door culturele opvattingen, structuren en verhoudingen. Anderzijds worden culturen wereldwijd sterk veranderd door nieuwe technische vindingen.

Om deze wisselwerking van techniek en cultuur te bestuderen hebben we unieke expertise in huis waarmee we onderzoek verbinden aan een aantal praktische vraagstukken zoals de digitalisering van de (ouderen)zorg of van cultureel erfgoed, mensgerichte AI of sociale media. Ons onderzoek richt zich daarbij met name op de fenomenen dataficatie (we bestuderen het door algoritmen en data gemedieerde karakter van maatschappelijke en culturele fenomenen), hybridisatie (we onderzoeken processen van digitalisering door netwerken van menselijke en niet-menselijke actoren empirisch in kaart te brengen) en representatie (we reflecteren kritisch op nieuwe vormen van inclusie en exclusie die digitalisering en mediatisering teweegbrengen).

Enkele speerpunten in ons onderzoek zijn:

1. Theorievorming
   met aandacht voor multidisciplinaire denkwijzen doen we onderzoek naar de interactie van verschillende aspecten die doorwerken in de wisselwerking van techniek en cultuur. Tot deze aspecten behoren culturele waarden, gebruikservaringen, economische en politieke verhoudingen, ethiek, culturele verbeelding. We bestuderen digitalisering en mediatisering als culturele, historische en maatschappelijke fenomenen en dragen vanuit deze perspectieven bij aan actuele theoretische debatten. De theoretische bijdragen werken we verder uit in de ontwikkeling van een Techniek-Media-Cultuur Toolbox, waarmee de culturele en maatschappelijke impact van nieuwe technologieën op meerdere niveaus en vanuit uiteenlopende perspectieven wordt geanalyseerd.
2. Ouderen, zorg en technologie
   Een belangrijk aandachtspunt van de groep is het raakvlak van digitalisering, technologie en ouderdom. In deze onderzoekslijn maken we een kruisbestuiving tussen STS, de culturele gerontologie, disability studies en care studies om de sociale, infrastructurele, culturele en materiële krachten te onderzoeken waardoor veroudering, zorg, (mentale) gezondheid en technologie elkaar vormgeven - dit noemen we co-constitutie. In recent onderzoek passen we dit kader toe om te begrijpen hoe data-infrastructuren en algoritmen (vaak kunstmatige intelligentie genoemd) inwerken op cruciale elementen in de sociale en materiële constitutie van ouderdom en ouderen. De vakgroep is verder de thuisbasis van het internationale Socio-gerontechnology Network waarin onderzoekers van over de hele wereld samenwerken aan kritisch sociaalwetenschappelijk en geesteswetenschappelijk onderzoek naar ouderdom en technologie.
3. AI en cultuur
   In ons onderzoek gaat speciale aandacht uit naar de wisselwerking tussen artificiële intelligentie en cultuur. We besteden vooral aandacht aan de spanning tussen verhulling en verbeelding. Enerzijds blijft de daadwerkelijke impact van technologische innovaties op cultuur en samenleving vaak verhuld, of is deze alleen indirect zichtbaar. Anderzijds is de verbeelding van deze impact veelal uitermate fictief. Daarnaast richten we ons ook op de vraag naar de verhouding tussen menselijke en kunstmatige intelligentie en de vraag wat we überhaupt onder intelligentie moeten verstaan.
4. Representatie, inclusie en stigma
   Een tweede onderzoekslijn richt zich op de nieuwe vormen van inclusie en exclusie die digitalisering en mediatisering teweegbrengen. Zo kijken we bijvoorbeeld naar stigma in digitale representatievormen en onderzoeken we met behulp van digitale methodes hoe oude en nieuwe media (de-)stigmatiseren, met name in de representaties van mensen met verstandelijke beperkingen, waarbij we streven naar inclusief onderzoek.
5. Digitalisering en mediatisering van erfgoed
   Een derde onderzoekslijn richt zich op verschuivingen in onze omgang met cultureel erfgoed in relatie tot de digitalisering en mediatisering van de samenleving. Het voornaamste onderzoeksproject binnen deze lijn richt zich op het snijvlak van mediageschiedenis, digitale technologie en cultureel erfgoed. Hiermee willen wij een bijdrage leveren aan het documenteren en verrijken van kennis over mediahistorische objecten en gebruikersculturen als manifestaties van materieel en immaterieel erfgoed.
6. Discoursanalyse
   Vanuit zowel filosofisch als literair en filmwetenschappelijk perspectief onderzoeken we scenario’s van de wisselwerking tussen technische apparaten en ontwikkelingen en hun culturele inbedding. Deze scenario’s betreffen zowel het script en de feitelijke uitwerking van technische verschijnselen als de literaire en cineastische verbeelding daarvan.