Een extra paar ogen voor effectief klassenmanagement
Carrièreswitch: leraar worden via afstandsonderwijs
Het lerarentekort in Nederland maakt alternatieve opleidingsroutes steeds belangrijker. De academische Lerarenopleiding van de Open Universiteit (LOU) biedt via flexibel afstandsonderwijs een unieke kans aan carrièreswitchers om leraar te worden. Maar juist tijdens de stages is intensieve begeleiding door de lerarenopleider nauwelijks haalbaar door de landelijke spreiding van studenten en scholen.
Effectief klassenmanagement
Effectief klassenmanagement is voor veel studenten de grootste uitdaging: ze moeten snel en adequaat reageren op complexe klassituaties terwijl hun vermogen om relevante signalen op te pikken (teacher noticing) nog volop in ontwikkeling is. Bestaande vormen van remote coaching bieden slechts een fragmentarisch beeld van de klas, waardoor feedback niet goed aansluit bij wat de student daadwerkelijk ziet en ervaart. Dit project wil daar verandering in brengen.
Bril met eye-tracking en een oortje
Met deze Comeniusbeurs gaan de onderzoekers een perspectiefgestuurde vorm van synchrone remote coaching ontwikkelen, waarbij een student tijdens de stage een bril met geïntegreerde eye-tracking draagt. Via deze bril kan de opleider op afstand in real time meekijken vanuit het perspectief van de student: wat ziet de student en waar gaat diens aandacht naartoe? Aangevuld met vaste camerabeelden geeft dit de opleider een rijker beeld van de lessituatie dan voorheen mogelijk was. Via een oortje ontvangt de student korte, gerichte aanwijzingen afgestemd op diens opleidingsfase en leerbehoefte.
Tijdige feedback: voorbeelden
Bijvoorbeeld: een student staat voor de klas in een basisschool in Groningen, terwijl de opleider vanuit Heerlen meekijkt via de eye-trackingbril. In een beginnerstage is een student zo gefocust op haar instructie dat ze niet merkt dat een groepje achterin drukker wordt. De opleider fluistert via het oortje: 'Let op de drie leerlingen links achter' en de student leert zo een eerste klassensignaal herkennen. Een ander voorbeeld: In een eindstage ziet de opleider via de eye-tracking dat een gevorderde student een sfeerbepalende leerling consequent vermijdt. De aanwijzing 'Maak even kort contact met hem' voorkomt escalatie. Precies dit soort tijdige feedback staat centraal in het project, dat wordt opgezet in vijf werkpakketten: van feedbackbehoeften en ethische randvoorwaarden, via technische realisatie, tot effectevaluatie en verspreiding van de opbrengsten. Zuyd Hogeschool is betrokken als implementatiepartner voor toetsing buiten de Open Universiteit.
Wat levert het op?
Het project levert concrete, overdraagbare producten op: een praktijkgerichte handreiking, uitgewerkte coachingsscenario’s per opleidingsfase en een professionaliseringsmodule voor opleiders. De verwachting is dat studenten door deze perspectiefgestuurde coaching beter leren om relevante klassensignalen te herkennen en hierop adequaat te reageren, afhankelijk van hun opleidingsfase. Beginnende studenten leren signalen te herkennen, gevorderde studenten leren adequaat te reageren en startbekwame studenten oefenen met het hanteren van complexe klassenmanagementsituaties. Daarnaast wordt een vermindering van de ervaren stress tijdens stages verwacht, doordat feedback direct aansluit op wat de student ziet en doet. Op de langere termijn draagt dit bij aan de kwaliteit van leraren voor de klas en daarmee aan het terugdringen van het lerarentekort.
Over het project
Het onderzoeksteam bestaat uit Tamara Schleepen, François Molin (vakgroep Leren en Instructie), in samenwerking met Halszka Jarodzka en Senne van Hoecke (ECO-lab), Emmy Vrieling en Karel Kreijns. Daarnaast zijn partners van Zuyd Hogeschool, diverse stagescholen en andere lerarenopleidingen betrokken. Het project loopt van september 2026 tot en met februari 2029 (30 maanden). De eerste resultaten worden verwacht in 2027. Het onderzoek wordt gefinancierd door het NKO via het Comenius Senior Fellows-programma 2026.
Comenius Fellowships
Een Comenius beurs van het NKO is een beurs die docenten en andere onderwijsprofessionals kunnen aanvragen voor het doorvoeren van een onderwijsinnovatie binnen een vak of cursus. Er zijn drie varianten: de Teaching Fellow, Senior Fellow en Leadership Fellow. De ontvangers van zo’n beurs gaan deel uitmaken van het ComeniusNetwerk. Dit netwerk heeft als doel het delen en uitwisselen van kennis. Naast de beurs voor Schleepen en Molin werden in deze ronde nog twee Comeniusprojecten van onderzoekers van de Open Universiteit goedgekeurd. Het project van Deniz Iren, getiteld Blauwdruk voor pedagogische afstemming van AI op programmaniveau in het hoger onderwijs, werd eveneens goedgekeurd. Ook het project Expliciteren kun je leren: Interactieve redeneertools voor wetenschappelijk redeneren met aandacht voor hulpaannames van Jenny van Beek & Stefan Gruijter werd goedgekeurd.
