Consumentenrecht onvoldoende concreet over digitale beïnvloeding bij financiële keuzes

Veel consumenten nemen financiële beslissingen steeds vaker online. Nudges helpen hen om een passende keuze te maken, maar dienen vaak tegelijkertijd ook commerciële belangen. En dat kan weer neigen naar dark patterns: sturende ontwerpkeuzes in een website of app die de keuzevrijheid van consumenten mogelijk ondermijnen.

Hoe beschermt het recht de financiële consument tegen dit soort beïnvloeding? Wulf onderzocht die vraag aan de hand van juridische regels over informatieverstrekking, oneerlijke handelspraktijken en de zorgplicht van financiële ondernemingen.

Informatie alleen is niet voldoende

De Europese wetgever, schrijft Wulf, heeft lange tijd vertrouwd op informatieverstrekking als basis voor consumentenbescherming. Dit vanuit de gedachte dat consumenten met voldoende informatie zelf een weloverwogen keuze kunnen maken. Maar gedragsonderzoek laat zien dat de juiste informatie slechts beperkt effectief is. Ook de wijze waarop een digitale keuzeomgeving is ingericht, beïnvloedt de beslissingen van consumenten.

Volgens Wulf moet de inrichting van websites en apps daarom expliciet worden betrokken bij de juridische beoordeling van het handelen van financiële ondernemingen. Het gaat dan niet alleen om de informatievoorziening, maar ook om de manier waarop de onderneming keuzes stuurt.

Bestaande regels bieden aanknopingspunten

Uit het promotieonderzoek blijkt dat vooral de regels over oneerlijke handelspraktijken en zorgplicht voldoende juridische aanknopingspunten bieden om digitale beïnvloeding te beoordelen en waar nodig te begrenzen. Deze regels bevatten open normen, die ruimte laten om bij de toepassing ervan rekening te houden met maatschappelijke en technologische ontwikkelingen.

Volgens Wulf schiet het huidige recht dan ook niet tekort. Wel moet specifieker duidelijk worden wat bestaande regels betekenen voor digitale keuzeomgevingen die steeds vaker gepersonaliseerd zijn en gebruikmaken van kunstmatige intelligentie. Zo moet helder worden waar juridische grenzen liggen. Met name wanneer beïnvloeding de autonomie of keuzevrijheid van consumenten aantast, of wanneer keuzeprikkels vooral commerciële belangen dienen in plaats van het consumentenbelang.

Over de promovendus

Christian Wulf (Den Haag, 1982) is jurist en onderzoeker op het gebied van financieel contractenrecht, consumentenbescherming en consumentengedrag. Zijn onderzoek bevindt zich op het snijvlak van recht, economie en gedragswetenschappen.

Hij verdedigt zijn proefschrift Nudging in het financieel contractenrecht op donderdag 29 oktober 2026 om 16.00 uur aan de faculteit Rechtswetenschappen van de Open Universiteit in Heerlen. Zijn promotoren zijn prof. mr. J.G.J. Rinkes en prof. mr. drs. M.L. Hendrikse, beiden verbonden aan de Open Universiteit.

De promotie is bij te wonen in Heerlen en live te volgen via ou.nl/live.