'Digitale afhankelijkheid bedreigt onze democratie', waarschuwt hoogleraar Open Universiteit op Europese Dag van de Gegevensbescherming

Volgens Hoogleraar Digitalisering en de democratische rechtstaat, prof. mr. dr. Reijer Passchier van de Open Universiteit en een van de meest vooraanstaande experts op het gebied van digitalisering en democratie, dreigt Nederland de controle over zijn digitale infrastructuur te verliezen. Dit heeft verstrekkende gevolgen voor burgerrechten, transparantie en nationale soevereiniteit.

'Digitale systemen zijn niet langer ondersteunend aan de overheid, ze zijn de overheid,' stelt Passchier. 'Als we de zeggenschap over die systemen uit handen geven aan buitenlandse techbedrijven, ondermijnen we de democratische controle en de bescherming van fundamentele rechten.'

De zorgen zijn niet abstract. Identificatiesystemen, overheidsdata, communicatieplatforms en cloudinfrastructuur vormen inmiddels de ruggengraat van de publieke sector. Wanneer deze in handen komen van bedrijven die onder buitenlandse wetgeving vallen, kan Nederland niet langer garanderen dat data, besluitvorming en publieke diensten beschermd zijn tegen ongewenste inmenging.

Democratie vraagt om digitale zelfbeschikking

Volgens de hoogleraar is digitale onafhankelijkheid een randvoorwaarde voor een goed functionerende democratie. Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat hun gegevens veilig zijn, dat publieke diensten blijven functioneren en dat politieke besluitvorming niet indirect wordt beïnvloed door commerciële of geopolitieke belangen.

'Wie controle heeft over de digitale infrastructuur, heeft invloed op de samenleving,' aldus Passchier. 'Dat vraagt om politieke verantwoordelijkheid, transparantie en publieke regie.'

Vanuit haar maatschappelijke opdracht wil de Open Universiteit niet alleen waarschuwen, maar ook bijdragen aan oplossingen. Digitale onafhankelijkheid is geen ideaalbeeld, maar een concrete beleidsopgave waar vandaag stappen in gezet kunnen worden.

Praktische handvatten voor digitale onafhankelijkheid

Prof. mr. dr. Reijer Passchier ziet onder meer de volgende noodzakelijke stappen:

1. Publieke regie over vitale digitale infrastructuur
   Systemen die essentieel zijn voor overheid en democratie - zoals digitale identificatie en overheidsclouds - moeten onder publieke controle blijven of daar expliciet naar teruggebracht worden.
2. Strengere toetsing van buitenlandse overnames
   Overnames in de digitale sector moeten niet alleen economisch, maar ook democratisch en rechtsstatelijk worden beoordeeld, met transparantie en betrokkenheid van burgers en experts.
3. Investeren in Europese en open alternatieven
   Door structureel te investeren in Europese technologie en open-sourceoplossingen kan afhankelijkheid van enkele grote, niet-Europese techbedrijven worden verminderd.
4. Structurele politieke verantwoordelijkheid
   Digitale vraagstukken zijn nu versnipperd over ministeries. Een sterk ministerie van Digitale Zaken met een brede agenda kan zorgen voor samenhang, expertise en democratische verantwoording.
5. Kennis en bewustwording
   Digitale onafhankelijkheid vraagt ook om onderwijs en publiek debat. Burgers, bestuurders en professionals moeten begrijpen hoe digitale macht werkt en wat er op het spel staat.

Oproep op Dag van de Gegevensbescherming

Met deze boodschap roept de hoogleraar politiek en samenleving op om digitale onafhankelijkheid niet langer te zien als een technisch detail, maar als een kernvraagstuk van de democratische rechtsstaat.

'De Dag van de Gegevensbescherming herinnert ons eraan dat privacy, vrijheid en democratie niet vanzelfsprekend zijn,' besluit Passchier. "Ze moeten ook in het digitale tijdperk actief worden beschermd.'