Mensen in groene woonomgeving doen minder beroep op geestelijke gezondheidszorg
Onderzoeker Esmée Bijnens koppelde de declaratiegegevens voor mentale gezondheidszorg van ruim 4,3 miljoen Vlaamse CM-leden aan de hoeveelheid groen in hun woonwijk. 'Wat we zagen is dat in groene wijken relatief minder mensen naar de huisarts, psycholoog of psychiater gaan voor psychische klachten.' 20 procent meer groen in de wijk gaat gepaard met een relatieve daling van 3,73 procent in gebruik van eerstelijnspsychologische zorg. Ook de vraag naar psychiatrische (-3,34 procent) en spoedeisende psychiatrische hulp (-2,57 procent) ligt opvallend lager in groenere omgevingen.
Bijnens: 'Het onderzoek toont aan dat meer groen op bevolkingsniveau leidt tot ziektepreventie en een significante vermindering van de zorgvraag en de zorgkosten. Daarnaast draagt meer groen bij aan minder hittestress. Dat is dus dubbele winst.'
Omgekeerd verband kwetsbare groepen
Opvallend is dat onder financieel kwetsbare mensen een omgekeerd verband is te zien. Voor 16 procent van de bevraagde CM-leden gaat meer groen in de wijk juist gepaard met een relatief hoger beroep op de geestelijke gezondheidszorg (+6,40 procent voor eerstelijnspsychologische zorg). De vraag naar spoedeisende psychiatrische zorg neemt daarentegen af.
Deze uitkomst is dan ook niet persé negatief, zegt Bijnens. 'Zo kan het zijn dat een groenere leefomgeving kwetsbare personen helpt om sneller de weg te vinden naar hulp. Want we weten ook dat in deze groep doorgaans er een aanzienlijk hogere zorgbehoefte is die voor een groot deel onbeantwoord blijft. Groen in de wijk zou het sociaal contact kunnen bevorderen waardoor bewoners wellicht makkelijker de weg naar zorg vinden, en minder in crisiszorg terechtkomen.' Tegelijkertijd laat onderzoek ook zien dat financieel kwetsbare mensen doorgaans in slechtere gezondheid verkeren. De impact van omgevingsfactoren zoals groen zou daardoor relatief minder bepalend kunnen zijn.
De wijk Heerlen-Noord
Bijnens: 'Een belangrijke vervolgvraag is: hoe kunnen we groene ruimtes zo inrichten dat ze voor iedereen een positief effect hebben op de gezondheid? Verder wetenschappelijk onderzoek is daarvoor absoluut noodzakelijk.'
In de kwetsbare wijk Vrieheide-De Stack in Heerlen-Noord doet de Open Universiteit nu al samen met de gemeente Heerlen en het Nationaal Programma Heerlen-Noord (NPHLN) verder onderzoek naar dit thema door te luisteren naar de voorkeuren, behoeften en wensen van bewoners zelf ten aanzien van hun leefomgeving. De uitkomsten van dit onderzoek zijn eind 2026 bekend. Bijnens: 'Gezien de ernstige problematiek in Heerlen-Noord is het niet voldoende enkel in te zetten op een groene leefomgeving. De problemen binnen de wijk zijn onderling verbonden. Zo zou een gevoel van onveiligheid ervoor kunnen zorgen dat mensen minder gebruikmaken van groen.'