Nederlanders rond de 35 jaar minst vatbaar voor valse herinneringen
Kinderen en ouderen hebben vaker valse herinneringen
Aan het onderzoek deden bijna 1.700 Nederlanders van 6 tot 90 jaar mee. Deelnemers kregen samenhangende woorden en plaatjes (bijvoorbeeld bed, nacht, kussen) te zien, waarbij steeds één item ontbrak (bijvoorbeeld slapen). Herkenden zij het niet-getoonde, maar sterk verwante woord of plaatje later toch, dan was sprake van een valse herinnering.
Het onderzoek laat een U-vormig patroon zien. Vanaf de jongste leeftijden neemt het aantal valse herinneringen eerst af, met het laagste aantal rond de leeftijd van 35 jaar. Daarna neemt het weer toe. Zowel jongere deelnemers van 6 tot 12 jaar als oudere deelnemers van 65 jaar en ouder hebben meer valse herinneringen dan deelnemers van middelbare leeftijd. 'Opvallend is dat de gevoeligheid voor valse herinneringen niet gedurende het hele leven gelijk blijft. Rond de leeftijd van 35 jaar lijkt er een soort sweet spot te zijn: mensen zijn dan het minst gevoelig voor herinneringen die niet kloppen. Dat laat zien dat leeftijd een belangrijke rol speelt in hoe herinneringen worden gevormd en teruggehaald,' aldus docent en onderzoeker klinische psychologie Angela Mengelers.
Woorden leiden vaker tot valse herinneringen dan plaatjes
Ook de manier waarop informatie wordt aangeboden, maakt verschil. Deelnemers hadden gemiddeld meer valse herinneringen wanneer zij woorden te zien kregen dan wanneer zij plaatjes zagen. Dit verschil was het grootst bij deelnemers van 45 jaar en ouder.
Ook de manier waarop het geheugen wordt getest, speelt een rol. Bij een ja/nee-keuze kwamen meer valse herinneringen voor dan wanneer deelnemers uit twee woorden of plaatjes moesten kiezen. De combinatie van plaatjes en deze keuzemethode leidde tot het minst aantal valse herinneringen. Onderzoeker algemene psychologie Jolien Peters: 'De manier waarop informatie wordt aangeboden, blijkt dus uit te maken voor hoe betrouwbaar we ons iets later herinneren. Vooral bij ouderen zien we een duidelijk verschil tussen woorden en plaatjes. Ook de manier waarop we iemand naar een herinnering vragen, heeft invloed.'
De onderzoekers keken ook naar verschillen tussen mannen en vrouwen en naar de invloed van stemming. Hoewel het zien van een positief ofwel negatief filmpje voorafgaand aan het geheugenonderzoek de stemming van deelnemers duidelijk beïnvloedde, hadden zowel stemming als geslacht geen invloed op het aantal valse herinneringen.
Mengelers: 'De resultaten laten zien dat herinneringen geen exacte kopieën zijn van gebeurtenissen. Ons brein vult informatie aan en legt verbanden, waardoor soms overtuigende maar onjuiste herinneringen kunnen ontstaan. Inzicht in hoe dit werkt is belangrijk, omdat het invloed kan hebben op hoe we leren, informatie verwerken en gebeurtenissen beoordelen. Denk bijvoorbeeld aan een leerling die zich een uitleg anders herinnert, of aan een getuige die met grote overtuiging vertelt wat hij of zij heeft gezien.'
Weekend van de Wetenschap vindt jaarlijks plaats in het eerste weekend van oktober en wordt georganiseerd door NEMO Science Museum, in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. 'Weekend van de Wetenschap laat opnieuw zien dat wetenschap iedereen raakt. Dit onderzoek gaat over iets wat we allemaal dagelijks gebruiken en waar we vaak op vertrouwen: ons geheugen. Door mensen zelf te laten ontdekken hoe hun geheugen werkt en waar het ons soms kan misleiden, wordt wetenschap begrijpelijk en relevant voor iedereen,' aldus Geke van der Wal, directeur van NEMO Science Museum.
Onderzoekers van Open Universiteit laten zich zondag 4 oktober 2026 tijdens Weekend van de Wetenschap zien en horen in Universiteitscampus Spui Den Haag met minicolleges en andere activiteiten. Voor meer informatie: www.weekendvandewetenschap.nl.