Programma 'Focussen' biedt handvatten voor ongeremd gedrag bij dementie
Bij mensen waarbij de eerste symptomen van dementie al voor het 65e levensjaar zijn begonnen is vaak sprake van fronto-temporale dementie (FTD). Mensen met deze vorm van dementie vertonen door de specifieke veranderingen in het brein vaak ongeremd gedrag. Ze hebben moeite om ongepast gedrag te reguleren, en vertonen bijvoorbeeld repetitieve of compulsieve handelingen of spraak. Dat kan een grote belasting vormen voor henzelf, hun familie en zorgmedewerkers.
Persoonlijk behandelplan
Een nieuw interventieprogramma genaamd Focussen lijkt daarbij voor aanzienlijke verbetering te kunnen zorgen. Onderzoekers van het Universitair Kennisnetwerk Ouderenzorg Nijmegen (UKON) van het Radboudumc, zorgorganisaties De Waalboog en Groenhuysen, en de Open Universiteit ontwikkelden samen het programma. Focussen begint met observatie en een analyse van het ongeremde gedrag, en het vaststellen van individuele gedragspatronen. Op basis daarvan wordt een plan van aanpak opgesteld.
Verbaal of non-verbaal sturen
Zorgmedewerkers zorgen vervolgens voor een dagroutine en benaderingswijze waarin rekening gehouden wordt met wat de persoon zelf door de FTD niet meer kan. Ze zorgen bijvoorbeeld voor focus op één activiteit en verwijderen stimuli waar de patiënt vaak ongeremd op reageert. In het team worden duidelijke afspraken gemaakt over hoe te reageren op gedrag van de persoon met dementie. Op bepaald ongeremd gedrag hoeft niet gereageerd te worden, ander gedrag kan verbaal of non-verbaal worden gestuurd in de richting van meer hanteerbaar gedrag.
Training al veel gevolgd
Voor de implementatie in de praktijk ontwikkelden de onderzoekers een handboek, een implementatiegids en training. Begin dit jaar was de training al gevolgd door meer dan 500 zorgmedewerkers in Nederland, waaruit wel blijkt hoe hoog de behoefte is aan instrumenten om te ondersteunen bij ongeremd gedrag.
Evaluatieonderzoek in de praktijk
Uit praktijkonderzoek bleek dat vrijwel alle deelnemende zorgprofessionals vonden dat ze na de training voldoende controle konden hebben over ongeremd gedrag van de persoon met FTD (voorafgaand aan de training was dat maar 35 procent). Ze ervoeren bovendien meer positieve interacties met bewoners. In één geval kon onvrijwillige zorg zelfs worden beëindigd omdat het gedrag van de persoon beheersbaar was geworden.
Ook voor andere typen dementie?
De resultaten zijn dus veelbelovend. Maar door de kleine schaal van het onderzoek, geven de onderzoekers aan dat uitgebreider onderzoek nodig is. Ze veronderstellen dat Focussen ook toepasbaar is bij andere typen dementie. Belangrijke kanttekening is dat de complexiteit van de interventie en het belang van consistentie veel motivatie en toewijding vraagt van het hele team. Het is dan ook belangrijk om er voldoende tijd voor vrij te maken.