Promotie: Docent speelt cruciale rol bij het sturen van het eigen leerproces
Om succesvol te leren, moeten studenten doelen stellen, hun voortgang bewaken en hun leerstrategieën bijsturen wanneer dat nodig is. Traditioneel wordt aangenomen dat studenten die veel verschillende strategieën gebruiken de 'beste' zelfreguleerders zijn. Uit het promotieonderzoek blijkt echter dat kwalitatief goed zelfgereguleerd leren vooral wordt gekenmerkt door proactief en adaptief handelen: het effectief en doelgericht inzetten van een paar kernstrategieën is vaak al voldoende.
Niet elke 'goede' student reguleert op dezelfde manier
In het onderzoek werden verschillende typen (profielen) leerders geïdentificeerd. Opvallend is dat studenten in een profiel met een lage vorm van zelfregulatie qua studieresultaten vaak net zo goed presteren als studenten die zeer proactief zijn. Zij zetten precies genoeg sleutelstrategieën in om aan de prestatie-eisen te voldoen. Het behalen van hoge cijfers is daardoor niet altijd een goede indicator voor hoogwaardig zelfgereguleerd leren: studenten kunnen ook goede resultaten boeken door bijvoorbeeld prestatiedruk, angst om te falen of competentiefrustratie.
Gewoonten veranderen niet zomaar
Het onderzoek laat ook zien dat de manier waarop studenten hun studie aanpakken opvallend stabiel blijft. Na een gerichte online training over zelfregulatie verandert het dagelijkse leergedrag van studenten nauwelijks. Zodra studenten te maken krijgen met alledaagse stress, verveling of drukte, vallen ze snel terug in hun vertrouwde gewoonten. Een eenmalige interventie of workshop is dus niet genoeg om studiegewoonten te doorbreken.
Sleutelrol voor docenten
Docenten spelen wel een cruciale rol in het stimuleren van effectieve zelfregulatie. Op dagen dat studenten meer ondersteuning van hun docent ervaren vertonen zij direct meer autonome motivatie, behalen ze vaker hun doelen en maken ze beter gebruik van leerstrategieën. Bij ondersteuning moet je denken aan duidelijke succescriteria, opbouwende feedback en ruimte voor eigen keuzes.
Formatieve toetsen en behoeftenondersteunend onderwijs helpen studenten ook om de persoonlijke waarde van hun studie in te zien, wat essentieel is voor duurzame motivatie en een leven lang leren.
Praktische aanbevelingen
Het onderzoek wijst uit dat docenten zich dus niet moeten blindsturen op het aanleren van zo veel mogelijk strategieën. Samantha Vos doet daarom drie aanbevelingen:
- Help studenten een paar proactieve kernstrategieën écht goed te beheersen. Zoals doelgericht plannen en zelfmonitoring.
- Bied ondersteuning tijdens het leren in de les via korte, terugkerende 'micro-interventies'.
- Zorg voor duidelijke feedback en keuzemogelijkheden om de autonome motivatie van studenten te versterken.
Samantha Vos (Tampa, Florida, 1997) is sinds oktober 2025 postdoctoraal onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) op het gebeid van Leven Lang Ontwikkelen (LLO). In 2021 begon ze met haar PhD bij de Open Universiteit.
Donderdag 24 september 2026 om 13.30 uur verdedigt zij haar proefschrift met de titel 'From Profiles to Practice: Improving Our Understanding of Self-Regulated Learning and How to'. De promotores zijn prof. dr. Renate H. M. de Groot en prof. dr. Rob L. Martens. Copromotor is dr. Lisette Wijnia (allen Open Universiteit).
