Deze website gebruikt cookies (en daarmee vergelijkbare technieken) om het bezoek voor u nog makkelijker en persoonlijker te maken. Met deze cookies kunnen wij en derde partijen uw internetgedrag binnen en buiten onze website volgen en verzamelen.
Hiermee kunnen wij en derde partijen advertenties aanpassen aan uw interesses en kunt u informatie delen via social media.
Klik op 'Ik ga akkoord' om cookies te accepteren en direct door te gaan naar de website of klik op om uw voorkeuren voor cookies te wijzigen. Bekijk onze privacyverklaring voor meer informatie.
PSY_Levensloop1_head_large.jpg
Levenslooppsychologie
De levenslooppsychologie gaat uit van het idee dat de menselijke ontwikkeling plaatsvindt in interactie met zijn omgeving. De mens is dus niet voorgeprogrammeerd of statisch, maar is dynamisch. Hij leert met vallen (tegenslag) en opstaan (successen). Zijn leven lang.

 

Onderzoek op het gebied van de levenslooppsychologie bestudeert het individu dan ook in interactie met zijn omgeving en heeft als doel de individuele ontwikkeling beter te begrijpen en te stimuleren. Geïnspireerd door de positieve psychologie ligt daarbij de nadruk op het bevorderen van welzijn, groei en zelfrealisatie.

Onderzoek

Onderzoek binnen het vakgebied van de levenslooppsychologie vertrekt vanuit het idee dat de menselijke ontwikkeling levenslang, multidimensioneel, multidirectioneel en multigedetermineerd is (Berk, 2010). Daarnaast is de menselijke ontwikkeling gericht op aanpassing van het individu aan zijn omgeving.

De levenslooppsychologie bestudeert daarom het individu in interactie met zijn omgeving. Naast de meer traditionele manieren van onderzoek zoals vragenlijstonderzoek, experimenten e.d. wordt er daarbij ook gebruik gemaakt van de Experience Sampling Methode (ESM). Dit is een gevalideerde en internationaal gebruikte gestructureerde dagboektechniek om op een systematische wijze menselijke ervaringen en gedragingen in het dagelijks leven alsook de context waarin deze plaatsvinden, te bestuderen (Mehl & Conner, 2012).

Het onderzoek van de vakgroep is gegroepeerd rond de onderzoeksthema’s veerkracht, ​posttraumatische groei, dankbaarheid, positive ageing, effecten en werkzame mechanismen van coaching op de mentale gezondheid, en het effect van dieren op welzijn.

Niet alleen het onderzoek van de vakgroep, ook de scriptieonderzoeken van de masterstudenten levenslooppsychologie zijn binnen deze thema´s ondergebracht.

Referenties:
Berk, L. (2010). Exploring Lifespan Development. Boston: Pearson Education
Mehl, M. & Conner, T.S. (2012). Handbook of Research Methods for Studying Daily Life. New York: The Guilford Press.

Vakgroepvoorzitter Nele Jacobs over levenslooppsychologie

Oratie Nele Jacobs, hoogleraar levenslooppsychologie

Een mens floreert als hij optimaal functioneert en daarnaast ook positieve emoties ervaart zoals geluk, voldoening, opgewektheid en kalmte. Sterker nog: positieve emoties zijn een basisvoorwaarde voor floreren. Nele Jacobs, hoogleraar levenslooppsychologie van de Open Universiteit, wil met haar onderzoek zicht krijgen op de factoren die maken dat mensen positieve emoties ervaren in het dagelijks leven. Met die kennis kunnen coachingtrajecten én het onderwijs mensen helpen om te floreren. Op vrijdag 23 juni 2017 spreekt Nele Jacobs haar oratie uit getiteld: Levenslooppsychologie: over wetenschap en het leven van alledag.

Onderzoeksthema's

Het onderzoek van de vakgroep is gegroepeerd rondom de volgende thema's:

Appreciating gratitude : het nut van dankbaarheid in het dagelijks leven

De relatief jonge vakgebieden van de levenslooppsychologie en de positieve psychologie besteden veel aandacht aan positieve individuele kenmerken en attitudes die bijdragen aan de kwaliteit van leven en die beschermen tegen psychopathologie. Bijvoorbeeld dankbaarheid.

Onderzoek laat een positief verband zien tussen dankbaarheid enerzijds, en welbevinden, religiositeit en spiritualiteit, en positief affect anderzijds. Dankbaarheid lijkt bovendien gezondheid te bevorderen, en tot een langere levensduur leiden. Er zijn ook negatieve associaties: tussen dankbaarheid en materialisme, afgunst, depressie, agressie en negatief affect. Dankbaarheid heeft een positief verband met de persoonlijkheidskenmerken extraversie, agreeableness en consciëntieusheid. En een negatief verband met neuroticisme. Daarnaast is ook aangetoond dat dankbaarheid gerelateerd is aan het ontwikkelen en onderhouden van positieve sociale relaties.

Het psychologische concept dankbaarheid kun je zien als een 'trait', een min of meer stabiel individueel kenmerk waarbij dankbaarheid verwijst naar een dispositie van een bredere levensoriëntatie gericht op het opmerken en waarderen van het positieve in de wereld. Daarnaast kun je dankbaarheid zien als een 'state', bestaande uit dynamische, wisselende toestanden van dankbare emoties. Deze kortdurende dankbare emoties worden vaak door de context getriggerd en verschijnen wanneer mensen hulp krijgen die waargenomen wordt als kostbaar, waardevol en altruïstisch. Deze dankbare emoties zetten vervolgens aan om de hulp niet alleen te waarderen maar ook te retourneren.

Vraagstellingen binnen dit thema zijn bijvoorbeeld:

  • Hoe komt dankbaarheid (als trait of als state) tot uiting in het dagelijks leven: is dankbaarheid geassocieerd met meer stressgevoeligheid? Met meer zelfwaardering?
  • Is dankbaarheid (als trait of als state) geassocieerd met meer welbevinden? Met meer geluk? Met meer veerkracht? Met minder psychopathologie?
  • Wat is de verhouding tussen dankbaarheid als trait (persoonskenmerk) en als state (dynamische ervaring)?

Veerkracht

Het denken over gezondheid is aan verandering onderhevig. Daar waar traditioneel gezondheid gedefinieerd werd als een toestand van volledig welzijn waarbij ziekte afwezig is, wordt gezondheid nu gezien als "het dynamisch vermogen van mensen om zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven". Met een dergelijke zienswijze komt de nadruk meer te liggen op de krachten van mensen, en in het bijzonder op veerkracht.

Veerkracht verwijst naar iemands bekwaamheid om terug te veren na het meemaken van een stressvolle gebeurtenis en/of tegenslag. Een effectieve adaptatie aan en interactie met een veranderende en voor het individu uitdagende omgeving, lijkt aan de basis te liggen van veerkracht. Het is echter nog onduidelijk hoe veerkracht dan precies tot uiting komt in de steeds veranderende context van het dagelijkse leven.

Onderzoek binnen dit thema kijkt onder andere naar:

  • de associatie tussen veerkracht en positief/negatief affect, eigenwaarde en stress-gevoeligheid in het dagelijkse leven
  • eigenschappen, die veerkracht kunnen bevorderen
  • strategieën om deze eigenschappen te stimuleren en versterken.  

Adversity: rising above and beyond

Onplezierige gebeurtenissen in het dagelijkse leven (zoals het overlijden van een naaste, een scheiding, een vreselijk ongeluk en een levensbedreigende ziekte) kunnen extreem stressvolle en traumatische ervaringen zijn. Sommige mensen zijn echter in staat zich aan te passen aan deze vervelende omstandigheden en maken zelfs positieve veranderingen door naar aanleiding van deze gebeurtenissen.

Dit onderzoeksthema richt zich op de rol van tegenslagen/stressvolle gebeurtenissen op (mentaal) welzijn en de invloed van mentale veerkracht (resilience) hierbij. Ook andere factoren die veerkracht beïnvloeden zoals persoonlijkheid, zelfcompassie e.d. kunnen in dit scriptiethema worden opgenomen. Daarnaast kan de associatie tussen het meemaken van stressvolle levensgebeurtenissen en het ervaren van persoonlijke groei onderzocht worden.

Vraagstellingen binnen dit thema zijn bijvoorbeeld:

  • De relatie tussen tegenslag en welzijn.
  • De relatie tussen tegenslag en psychosociale variabelen als sociaal gedrag, positief en negatief affect.
  • Het effect op welzijn van beschermende factoren die inherent zijn aan het individu (bijvoorbeeld IQ of temperament) en beschermende mechanismen die ontwikkeld kunnen worden in het omgaan met tegenslag (zoals coping stijl).
  • De relatie tussen veerkracht, humor etc en het omgaan met tegenslag.
  • Tegenslag en persoonlijke groei.
  • Sociale steun en omgaan met tegenslag.

Animal impact in real life: de invloed van huisdieren op psychosociaal functioneren in het dagelijks leven

Huisdieren spelen een belangrijke rol in het alledaagse leven. Hoewel onderzoek het positieve effect van de interactie met huisdieren op de algemene lichamelijke en geestelijke gezondheid laat zien, is er vrijwel geen onderzoek dat kijkt naar de band tussen mens en dier en het positieve effect hiervan op psychologische processen in het alledaagse leven zoals bijvoorbeeld affectiviteit en stressreactiviteit.

Dit onderzoeksthema richt zich op de relatie tussen interactie tussen mens en dier (Human Animal Interaction - HAI) en psychosociaal functioneren. Eerder onderzoek maakte vooral gebruik van retrospectieve zelf-rapportage. Dit onderzoekthema bestudeert de interactie tussen mensen en hun huisdieren direct in het dagelijks leven te onderzoeken, terwijl de interactie plaats vindt. Dat gebeurt via de experience sampling methode. Het onderzoekt ook het effect van deze interactie op allerlei aspecten van menselijk gedrag en de (geestelijke) gezondheid onderzocht worden.

Onderzoeksvragen binnen dit thema zijn bijvoorbeeld:

  • Wat is het effect van interactie tussen mens en dier op psychosociale variabelen als sociaal gedrag, positief en negatief affect, zelfwaardering, en stress-reactiviteit in het dagelijks leven?
  • Hoe verhoudt de interactie tussen mens en dier (HAI) zich tot andere sociale relaties (mens-mens interactie)?
  • Is het hebben van/relatie met een huisdier bevorderlijk voor de algemene (positieve) gezondheid?
  • Is het hebben van/de relatie met een huisdier van invloed op het hebben van sociale relaties en de kwaliteit ervan?
  • Wordt de interactie met het huisdier beïnvloed door variabelen als het type huisdier, de hechtingsstijl of persoonlijkheidskenmerken? En welke rol hebben deze variabelen op de associatie tussen HAI en psychosociaal functioneren?

Positive Ageing: zingeving en zelfdeterminatie bij ouderen

Gezonde of succesvolle veroudering staat tegenwoordig steeds meer in de belangstelling. Onderzoek laat zien dat het belangrijk is om een gezonde leefstijl aan te nemen. Tevens zijn er trainingen op de markt die handvaten bieden hoe om te gaan met cognitieve veranderingen bij het ouder worden. Het ervaren van een positief ouderwordingsproces vraagt echter ook om flexibiliteit en acceptatie met betrekking tot veranderende levensfasen en een actieve participatie (commitment) in het eigen leven. Zingeving is hierbij een belangrijk aspect wat tegenwoordig steeds meer bij het individu berust.

Vanuit psychologisch perspectief kan zingeving worden gezien als een psychologisch proces waarbij mensen in interactie met de sociaal-culturele omgeving betekenis toekennen en richting geven aan hun eigen leven in totaliteit of aan aspecten daarvan. Hierbij kunnen verschillende zingevingsthema’s worden onderscheiden zoals gezondheid, verbondenheid, individualiteit, activiteiten, materiele condities en het leven in het algemeen. Deze componenten overlappen deels met de drie basisbehoeften (autonomie, competentie en verbondenheid) vanuit de zelfdeterminatie-theorie die bijdragen aan het ervaren van welbevinden in het dagelijks leven.

Onderzoek binnen dit thema kijkt onder andere naar:

  • Welke componenten van zingeving zijn belangrijk bij mensen van middelbare en oudere leeftijd? En verandert de waarde van de verschillende componenten gedurende de levensloop?
  • Hoe verhouden de componenten vanuit de zelfdeterminatie-theorie (autonomie, competentie en verbondenheid) zich tot componenten van zingeving?
  • Is een hoge mate van zingeving geassocieerd met meer welbevinden? Meer veerkracht? En minder negatieve emoties?
  • Hoe kunnen zingevingsproblemen bij (normale) veroudering, chronische ziekte of zorg voor naasten positief worden beïnvloed? Welke factoren dragen bij aan het ervaren van zingeving bij deze specifieke populaties?

Positieve geestelijke gezondheid in de coachpraktijk

Hoewel coaching steeds vaker zijn weg vindt naar de gezondheidszorg, staat de wetenschappelijke onderbouwing van de effectiviteit en de werkzame elementen ervan nog in de steigers. De coachingspsychologie probeert tegemoet te komen aan deze behoefte aan verdere empirische evidentie, en put hiervoor onder andere inspiratie uit het wetenschapsveld van de positieve psychologie.

Een positieve benadering van geestelijke gezondheid staat daarbij centraal. Gezondheid wordt vanuit deze benadering gezien 'als het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven' (Huber et al., 2011). Gevoelens van welbevinden, autonomie, zingeving en met name persoonlijke veerkracht zijn sterk verankerd in dit nieuwe perspectief op gezondheid, en worden beschouwd als belangrijke indicatoren van de mate van optimaal functioneren (ook wel ‘floreren’ genoemd). Coaching heeft veel potentie om hier als interventie bij aan te sluiten, aangezien de coach ernaar streeft om mensen te begeleiden richting een door henzelf gedefinieerde staat van optimaal functioneren.

Er is echter nog weinig degelijk empirisch onderzoek verricht naar de effectiviteit van coaching voor het bevorderen van positieve geestelijke gezondheid en de werkzame mechanismen die hieraan ten grondslag kunnen liggen. Het onderzoek dat als onderdeel van dit scriptiethema wordt uitgevoerd heeft als doel om hier meer wetenschappelijke invulling aan te geven, en gebruikt daarvoor de zelfdeterminatie-theorie (ZDT) als theoretisch kader.

Vraagstellingen binnen dit thema zijn bijvoorbeeld:

  • In welke mate hangt de bevrediging van de basisbehoeften autonomie, competentie en verbondenheid samen met de ervaring van positieve en negatieve emoties, gemeten in het dagelijks leven?
  • Welke invloed heeft coaching als interventie op het emotioneel, psychologisch en sociaal welbevinden van de coachee (cliënt)?
  • Draagt coaching bij aan gevoelens van waardengericht leven en veerkracht bij de coachee (cliënt)?
  • Welke kenmerken van de coach(relatie) versterken of belemmeren effecten van coaching op indicatoren van optimaal functioneren bij de coachee (cliënt)?

Onderzoek- en onderwijsteam

Nele Jacobs

Als hoogleraar en vakgroepvoorzitter draag ik de eindverantwoordelijkheid voor het curriculum binnen de afstudeerrichting Levenslooppsychologie. Naast cursusontwikkeling houdt dit ook het uitbouwen van bijhorende onderzoekslijnen in. Zo begeleid ik een aantal promovendi bij hun onderzoek op het gebied van Levenslooppsychologie. Mijn expertise ligt op het gebied van de Experience Sampling methodologie; deze pas ik toe bij onderzoek naar een breed scala van psychologische fenomenen en processen in het dagelijks leven. Voor meer informatie met betrekking tot de mastervariant Levenslooppsychologie kunt u mij altijd mailen.

Johan Lataster

Ik ben universitair hoofddocent Levenslooppsychologie, en draag binnen het curriculum met name zorg voor de cursus positieve psychologie. Deze relatief jonge discipline bestudeert de omstandigheden en psychologische processen die bijdragen aan het welbevinden en optimaal functioneren van individuen, groepen, instituten en samenlevingen. Mijn onderzoeksinteresse gaat uit naar het bestuderen van menselijk gedrag en cognities binnen de context van het alledaagse leven en ik onderzoek onder andere welke effecten coaching als interventie hierop heeft. Naast retrospectieve vragenlijsten maak ik ook gebruik van de Experience Sampling Methode bij het onderzoeken van deze fenomenen. Voor meer informatie met betrekking tot mijn onderwijs en onderzoek kunt u mij altijd mailen.

Sanne Peeters

De cursus Coaching: een psychologisch perspectief valt binnen mijn takenpakket als universitair docent Levenslooppsychologie. In deze cursus wordt coaching vanuit de psychologische wetenschap benaderd en wordt ingegaan op de meerwaarde van psychologische kennis in de coachingspraktijk. Mijn interesse op onderzoeksgebied ligt bij onderwerpen als posttraumatische groei en veerkracht. Daarnaast heb ik ervaring met het analyseren van complexe netwerken. Voor meer informatie met betrekking tot mijn onderwijs en onderzoek kunt u mij altijd mailen.

Mayke Janssens

Binnen het curriculum ben ik als universitair docent verantwoordelijk voor de cursus Levenslooppsychologie: de levensloop vanaf de jongvolwassenheid. In de cursus wordt uiteengezet hoe een samenspel van algemene ontwikkelingspsychologische wetmatigheden en sociale, culturele en historische invloeden richting geeft aan de unieke ontwikkeling van ieder individu. Op onderzoeksgebied houd ik mij vooral bezig met het pet-effect; het effect van mens-dier interactie op het psychosociaal functioneren. De Experience Sampling Methode (ESM) staat hierbij centraal. Voor meer informatie met betrekking tot mijn onderwijs en onderzoek kunt u mij altijd mailen.

Jennifer Reijnders

Als universitair docent Levenslooppsychologie houd ik mij zowel op onderwijs- als op onderzoeksgebied met name bezig met de ouderenpsychologie. Ik heb de afgelopen jaren ervaring opgedaan in onderzoek naar gezonde veroudering en het ontwikkelen van een online psycho-educatie module (www.houduwbreinvitaal.nl). Deze kennis gebruik ik nu voor het vormgeven van de cursus Ouderenpsychologie. Mijn interesse gaat uit naar hoe mensen de kracht in zichzelf aanboren om, ondanks veroudering of ziekte, zo optimaal mogelijk te kunnen blijven functioneren en zingeving in het leven ervaren. Daarnaast heb ik ervaring met coaching die goed past binnen het curriculum van Levenslooppsychologie. Voor meer informatie met betrekking tot mijn onderwijs en onderzoek kunt u mij altijd mailen.

Inez Storm -Stevelmans

Als docent Levenslooppsychologie ben ik verantwoordelijk voor de cursus Ontwikkelingspsychologie: het begin van de levensloop. In deze cursus wordt geprobeerd om de complexe veranderingen in denken, redeneren, gedrag en functioneren, vanaf de conceptie tot aan de adolescentie, te beschrijven en te verklaren. Ook ben ik verantwoordelijk voor de cursus psychodiagnostiek in de levenslooppsychologie. Hierin leert u de stappen van het psychologisch onderzoek dat gedaan wordt om vragen van cliënten te beantwoorden zoals een psycholoog die tegenkomt in de levensloopsetting. Mijn interesse op onderzoeksgebied ligt bij onderwerpen als hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid. Voor meer informatie met betrekking tot mijn onderwijs en onderzoek kunt u mij altijd mailen.

Onderzoeksprojecten

De vakgroep Levenslooppsychologie werkt momenteel aan de volgende onderzoeksprojecten:

  • Van kracht naar veerkracht
    Jennifer Reijnders en tim Batink
    Veerkracht kan worden gezien als het vermogen om te herstellen van stress en tegenslag. De online cursus Van Klacht naar Veerkracht is gebaseerd op Acceptance and Commitment Therapy, een vorm van gedragstherapie. De cursus is niet gericht op het verminderen van psychische klachten maar is bedoeld om u handvatten te bieden om flexibel met persoonlijke obstakels om te gaan en actief in het leven te staan. De cursus wordt gratis aangeboden. Op de achtergrond onderzoekt de Open Universiteit de gebruikersvriendelijkheid en effectiviteit van de module. Aan de hand van de resultaten kan de ACT-module waar nodig verbeterd worden.
    Bekijk ook de video over het onderzoek en over ACT

    Van Klacht naar Veerkracht: onderzoek naar Positieve Veroudering from OU Levenslooppsychologie on Vimeo.

     
  • Positieve psychologische schoolinterventies ter bevordering van het welbevinden van adolescenten: Think Happy - Be Happy
    Anne Kennes
    De adolescentieperiode is een belangrijke periode in de ontwikkeling van kind naar jongvolwassene. Deze periode gaat gepaard met verschillende veranderingen op zowel lichamelijk, cognitief, emotioneel als sociaal vlak. Het is dan ook van belang om adolescenten juist in deze ontwikkelingsfase handvatten te bieden om zich optimaal te kunnen ontwikkelen en op een positieve manier te leren omgaan met de uitdagingen die de overgang naar de jongvolwassenheid met zich meebrengt. In het Think Happy – Be Happy project wordt aan adolescenten een training gegeven om op een positieve manier om te gaan met uitdagingen die deze levensfase met zich meebrengt.
    Looptijd: 2017-2022
    Lees ook het nieuwsbericht: Think Happy - Be Happy leert adolescenten positief omgaan met uitdagingen
  • Op zoek naar een partner: persoonlijkheid, eigenwaarde en hechtingsstijl als voorspellers voor succes?
    Liselotte Visser
    i.s.m. vakgroep Klinische Psychologie
    Er zijn ongeveer 2,8 miljoen alleenstaanden in Nederland, waarvan 80% een partner wil.
    Wat belemmert hen in het vormen van een relatie? Wat zou hun kunnen helpen om hun doel, het vormen van een relatie, te bereiken? In dit promotieonderzoek worden determinanten van het vormen van een relatie geïdentificeerd en wordt een interventie ontwikkeld en onderzocht die de kans op geslaagde relatievorming in positieve zin zou kunnen beïnvloeden. Dit promotie onderzoek wordt uitgevoerd bij cliënten die op zoek zijn naar een partner en zich hiertoe inschrijven bij een relatiebureau.
    Lees ook het interview met Liselotte Visser in OU-studentenblad Modulair
     
  • Alcohol consumption in daily life: a mobile ecological momentary assessment study in a general population sample
    Mira Duif
    i.s.m. vakgroep Gezondheidspsychologie & vakgroep Klinische Psychologie

Inmiddels afgeronde projecten

  • Gratitude: exploring variance within and between individuals
    Lilian Jans-Beken - PhD (buitenpromovendus
    i.s.m. vakgroep Gezondheidspsychologie
    - Lees het proefschrift:Appreciating gratitude: new perspectives on the gratitude-mental health connection
    - Zie het persbericht: Dankbaarheid als bouwsteen van levensvreugde?
    - Bekijk de video
    - Of lees het interview met Lilian Jans-Beken in OU-studentblad Modulair
  • Unhealthy eating behaviour in the context of daily life: a mobile ecological momentary assessment study on habit and emotional processes (Snackimpuls)
    Saskia Wouters
    i.s.m. vakgroep Gezondheidspsychologie & vakgroep Klinische Psychologie
    - Lees het proefschrift: Between-meal snacking in daily life
    - Zie het persbericht: waarom snacken we tussen de maaltijden door?
    - Zie ook: Waarom grijp je naar een reep chocola als het even tegenzit?
    - Bekijk de video
  • Gedachten, gevoelens, waarneming en gedrag van gedetineerden in de context van het dagelijks leven in detentie en de training Kies voor Verandering
    Peter Nelissen, Johan Lataster, Nele Jacobs en Marie-Louise Schreurs
    In het najaar van 2013 is in opdracht van de Dienst Justitiële Inrichtingen en het Programma Modernisering Gevangeniswezen uitgevoerd door Nelissen Onderzoek & Advies. Daarin werd de effecitiviteit van de training Kies voor Verandering onderzocht. Deze training heeft als doel om een constructieve detentieomgeving en een persoonsgerichte benadering te ontwikkelen die de motivatie tot verandering van gedetineerden bevordert. De deelnemers aan de training werd op willekeurige momenten van de dag gevraag hun gedachten, gevoelens, symptomen, context en waarneming van de context in hun alledaagse leven op te schrijven. In een nameting werd een vragenlijst afgenomen zowel bij de deelnemersgroep als bij de controlegroep. Bij de deelnemersgroep bleek in vergelijking met de controlegroep de criminele motivatie significant gedaald. Bij de voormeting was de criminele motivatie van de deelnemersgroep in vergelijking met de wachtlijstcontrolegroep significant hoger. Bij de nameting blijkt dat de criminele motivatie van de deelnemersgroep is gedaald en die van de wachtlijstcontrolegroep is gestegen. 
    Bekijk de poster van het onderzoek.